Art of Storytelling in Art

ఒక కథ చెప్పాలనుకున్నారనుకోండి, ఎలా చెప్తాం?

అనగనగా అని మొదలుపెట్టి అంచెలంచెలుగా ముందుకెళ్లొచ్చు, లేదంటే అప్పుడేమయిందంటే అని చెప్పి, అలా ఎందుకయిందో చెప్పడానికి వెనక్కెళ్లొచ్చు. అదీ కాదంటే అక్కడక్కడా చెపుతూ టీజ్ చేస్తూ ఒక మేజ్ లోకి తీసుకొచ్చి తననే మొత్తం దారినీ, తద్వారా కథలోని పాత్రలతో ఎంపథీనీ వెతుక్కోమని పాఠకుణ్ణి వదిలేయచ్చు.ఇలా ఇంకా చాలా రకాలుగా చెప్పొచ్చు.

వరస సరే,మరి కథ చెప్పే పద్దతీ, టోన్? వీటికసలు అంతే లేదు..

బాగా వర్షం పడ్డాక పుట్టుకొచ్చి కొండగోడలకంటుకుని ఘాట్ రోడ్ పక్క న వడివడిగా పారుతున్న కాలవలా చెప్పొచ్చు, లేదంటే చూరునుంచి గోడనానుకొని శబ్ధం లేకుండా నిరంతరంగా జారుతూ చాపంతా తడిపే సన్నటి ధారలా చెప్పొచ్చు. అదీ కాదంటే పందిరి మీదున్న ఆకు చివర నుంచి ఒకదాని వెంట కాసింతసేపాగి మరొక చుక్క జారిపడే వైనంలా చెప్పొచ్చు,అవే కాదు, సిగ్నల్ దగ్గర కార్ ఆగి ఉన్నప్పుడు, వెనక నుంచి వెళ్లి ఇంకో కార్ తో అమాంతం గుద్దేసిన కుదుపుతో చెప్పొచ్చు, పెళ్ళింటి గుమ్మంలోఅమ్మాయి అత్తరు చల్లుతున్నట్లుగా చెప్పొచ్చు, చీకట్లో బొంత మీద వెచ్చగా దుప్పటి కప్పుకొని రెడీ అయ్యాక, ఆహ్లాదంగా మొదలెట్టి ఆంజనేయస్వామీ ఎప్పుడు తెల్లారుతుందా అనిపించి వణికించేలా చెప్పొచ్చు, . ఇలా ఎన్నో రకాలుగా చెప్పొచ్చు.

కానీ సామెతేదో చెప్పినట్లుగా, బ్రెయిడ్స్, బాంగ్స్, బాబ్స్, అప్-డూస్, ఫ్రెంచ్-ట్విస్ట్స్,ప్లెయిట్స్ ఇవన్నీ వేసుకోగలగాలంటే హెయిర్ ఉండాలి కదా ముందు. అలాగే మూలమలుపుల తో మాజిక్స్ నీ, చెప్పే గొంతు ఎత్తొంపులతో శ్రోతల గొంతుల్ని పట్టేయటాన్నీ ,ఎలిఫెంట్ ట్రాప్ లతో పాఠకుల్ని పైకిరాలేని గోతుల్లోకి దించడాన్నీ, క్వీన్స్ గాంబిట్స్ తో ఉక్కిరిబిక్కిరి చేయడాన్నీ చేయగలగాలంటే మన దగ్గిర అక్షరాలో, మాటలో అనేబేసిక్ టూల్స్ ఉన్నాయి కాబట్టి ఏవో అవస్థలు పడొచ్చు.

మరి అవి లేని రోజున, లేక అవి వద్దనుకున్నప్పుడో, అదీ కాక అసలువేరేలా చెప్పాలనుకున్నప్పుడు కథలు ఎలా చెప్పారు ?ఈ రోజున ఉన్న ఆడియో, వీడియో, ఆల్ఫబెట్స్, వాయిస్ రికార్డర్స్, సింథసైజర్స్ లాంటి పనిముట్లు లేని రోజున కథలెలా చెప్పారు?

అది సరే, ఇంతకీ అసలు కథ ఎందుకు చెప్పాలి అనిపిస్తుంది మనుషులకి?

ఐ డోంట్ నో..

ఈ భూమ్మీద మనిషితో పాటే కథ పుట్టింది అనుకుంటాన్నేను.. హ్యుమన్స్ ఎలిమెంటల్ లెవల్ లో స్టోరీ-టెల్లర్స్ అనిపిస్తుంది నాకు.

వి లవ్ స్టోరీస్. వి ఇమాజిన్ దెమ్, వి క్రియేట్ దెమ్, వి లివ్ దెమ్, వి సీ దెమ్, వి లైక్ టు టెల్ స్టోరీస్. అసలు వి ఆర్ బార్న్ టు టెల్ స్టోరీస్ ఏమో కూడా!! అందుకే ఆ అర్జ్ వస్తుందేమో.

ఐ డైగ్రెస్.

కథ చెప్పటం ఒక ఆర్ట్. ఆ ఆర్ట్ ఎన్నో రూపాల్లో, రకాల్లో ఈ రోజున మన ముందుంది

సరే అక్షరాలలో, మాటలలో చెప్పే ఆర్ట్ గురించి కాక, కుంచెతోనో, ఉలితోనో చెప్పే ఆర్ట్ర్ట్ చరిత్రని మనమోసారిక్లుప్తంగా చూద్దాం. అన్నిటినీ కాకపోయినా, కనీసం కొన్నిటినయినా. ఇది అకడమిక్ ఆర్టికల్ కాదు కాబట్టి, ఆర్ట్ హిస్టరీ లోంచి కేవలం అక్కడక్కడా ముఖ్యమైనవి మాత్రమే తీసుకొచ్చి ఎక్స్ ప్లెయిన్ చేయడానికి ప్రయత్నం జరిగిందని మనవి (A polite way of saying "I did Copy & Paste")

***

అందులోకి వెళ్లేముందు అసలు నేనీ సోది చెప్పటం ఎందుకు మొదలెట్టానో చెప్పాలి కదా :) ఆ మధ్య రోమ్ లో నాలుగు రోజులున్నప్పుడు నాకు ఒక మనిషి తగిలాడు. ఆయన నాకో మూడు, నాలుగు కథలు చెప్పాడు. మన పురాణాల్లాగే గ్రీకు, రోమన్ల, క్రిస్టియన్ల కథలవి.. నాకంతకుముందు తెలిసీ తెలీని కథలు . కానీ నేనప్పుడు కథ వినలా, ఆ తరువాతెప్పుడో ఎక్కింది కథ. ఆయన కూడా కథ కోసం కథ చెప్పలా. అందరికీ తెలిసిన కథే కదా మళ్లీ చెప్పడం ఎందుకు ప్రత్యేకంగా! ప్రత్యేకంగా చెప్పగలిగితే తప్ప? ఎలాగూ పూర్తిగా చెప్పే అవకాశం లేదాయనకి, ఒకే ఒక్క దృశ్యంతో చెప్పాలి.

ఇంతకీ ఏమయిందంటే...

ఇల్లొదిలాకా 18-19 గంటల పాటూ ఏ కునుకూ తీయక రోమ్ లో దిగి, స్నానపానాదులు ముగించుకొని కాథలిక్ చర్చ్ అత్యున్నతపీఠాధిపతిని దర్శించుకొన్నాక , ఇంట్లోంచి బయల్దేరే వారం రోజుల ముందే ఫోన్ చేసి రిజర్వ్ చేసుకొని పెట్టుకున్న టైం స్లాట్ కి ఒక భవంతికి వెళ్లి, ప్రయాణబడలికావస్థలోఉన్న వళ్ళూ, కళ్ళతో యధాలాపంగా నడుస్తూ తలని మూడొందలరవై డిగ్రీలలోనే తిప్పటమే కాక, మధ్యమధ్యలో నడవటం ఆపేసి తల నిట్టనిలువునా పైకెత్తి శరీరాన్ని కూడా మూడొందలరవై డిగ్రీలు తిప్పి సీలింగ్స్ నిండా నిండిన క్లాసిసిజం నాటి పెయింటింగ్స్ ని చూస్తూ పోతూ ఓ కొత్త హాల్ లోకి అడుగు పెట్టగానే, వేల సంవత్సరాల క్రితం నాటి కథని నాలుగువందల సంవత్సరాల క్రితం ఫ్రీజ్ చేసిన ఒక దృశ్యం మమ్మల్ని ఫ్రీజ్ చేసింది. 

నిట్టనిలువుటాశ్చర్యాన్ని కలిగించి, నా కంటి పాపల్ని పెద్దవి చేసి, కండరాలేవిటినో తమ పని చేయటం మానిపించేసి నోరు తెరిపించి, , నడక మరిపించిన ఆ శిల్పకళ గురించి రెండు మాటలు చెప్పుకుందామని వస్తే, ఆ ముక్కలకి ముందున్న ఇంకో రెండు ముక్కలు చెప్పకుండా ఉండడం సబబు కాదనిపించింది. సరే అని అక్కణ్ణుంచి మొదలెడదాం అనుకుంటే, ఇంకాస్త ముందుకెళ్లక తప్పలేదు. అలా కాస్త కాస్త ముందుకు జరుగుతున్నప్పుడు అసలు ఆ దారి మొదటి నుంచి తీసుకు రావాలి కదా, లేదంటే ఇదో మైలురాయనీ, మలుపనీ, మజిలీ అని ఎలా తెలుస్తుంది అనిపించింది. కాని అంత పొడుగైన దారిని చూపించాలంటే ఎంత వేగంగా వెళ్లినా నేల మీద ప్రయాణం అయితే ఎప్పటికీ పూర్తవదు కాబట్టి, ఒక హెలికాప్టర్ లో పైకి లేచి , అంత పైనుంచి చూస్తే కాని మొత్తం దారి అంతా ఒకేసారి కనిపించదని అనిపించి, ముందు ఈ సుదీర్ఘమయిన సుత్తి.

***

తను బతుకుతున్న ప్రపంచానికి ఆర్ట్ రూపాన్నివ్వటం నాగరిక మానవుడి చరిత్ర ప్రారంభానికి ముందే గూహల్లో ఉన్న నరజాతే మొదలెట్టింది. ఆ కేవ్ పెయింటింగ్స్ లోనే సెల్ఫీలు గీయటమో, కనపడ్డ తోటి ప్రాణిరాశుల రూపాలని ముద్రించటమో, లేక ఊహారూపాలైనచిత్రాల్నో దైవాల్నో గీయటమో, జంతువుల దంతాల మీద చెక్కటమో చేసారు. ఇప్పటివరకీ లభించిన ఆర్కియాలజీ జ్ణానం ప్రకారం 15,000 - 18,000 సంవత్సరాల క్రితం గీయబడిన Lascaux, Chauvet గూహల్లో(France) అప్పటి తెగలు జంతువులని ఎక్కువగానూ, సహజత్వానికి దగ్గర గానూ, మనుషులని తక్కువగానే కాక వారిని ఒక సంకేతచిత్రంగా మాత్రమే పెయింట్ చేసారని గమనించవచ్చు. ప్రధానంగా సంచారతెగలుగా జీవించే కాలంలోని ఈ మనుషులు గుహల్లో ఆగినప్పుడు వివిధ ప్రదేశాల్లోని ఆర్ట్ శైలీ, వాటిల్లో చిత్రించిన దృశ్యాలూ సారూప్యతతో ఉండడం కూడా గమనించవచ్చు. 

Venus-de-Laussel లో పదిహేడున్నర అడుగుల ఎత్తున లైమ్ స్టోన్ వాల్ కి చెక్కిన స్త్రీ రూపానికర్ధం తెలియకపోయినా మనుషులకి సెల్ఫీలంటే మోజు ఈ రోజుది కాదని మాత్రం తెలుస్తుంది

***

రాతి యుగపు మధ్యదశని దాటి మనుషులు ఒక దగ్గిర సెటిల్ అవడం మొదలెట్టి సమూహాలుగా బతకటం ప్రారంభమయిన సోఫిస్టికేటెడ్ కాలంలోకి వస్తే , అంటే షుమారుగా 2600 BC లో(4,500 ఏళ్ల క్రితం) కట్టబడిన స్టోన్ హెంజ్ కనపడుతుంది(In England) .సగటున 13 అడుగుల ఎత్తుతో, 7 అడుగుల వెడల్పుతో, మూడున్నర అడుగుల మందంతో ఉన్న రాళ్ళనీ, గరిష్టంగా 25 అడుగుల ఎత్తూ, 8 అడుగుల వెడల్పూ, 5 అడుగుల మందం ఉన్న భీకరమయిన రాళ్లని ఎక్కణ్నుంచో రవాణా చేసి నిలువుగా పెట్టాక, వాటి పైన మళ్లీ అడ్డంగా అదే సైజ్ శిలలని పెట్టి వృత్తాకారంలో నిలబెట్టిన కట్టడంలో ఏం చెప్పడానికి ప్రయత్నించారో, దేనికోసం నిర్మించారో నిర్ధిష్టంగా తెలియక ఎన్నో థియరీస్ కి ఆస్కారం ఇచ్చినా, అదొక ఆర్ట్ ఫామ్ అనయితే స్పష్టమవుతుంది.

***

నాగరికత మొదలయిన ప్రాంతంగా చెప్పబడుతున్న Fertile of Crescent (see Guns, Germs and Steel book) ప్రాంతంలో Catayl Huyuk , Modern Iraq లాంటి ప్రాంతాల్ల్లో మనుషులు వ్యవసాయ సమాజాల్లో, స్థిరంగా ఒక చోట నివాసముండే జీవనశైలిని అలవాటు చేసుకొని, ఒక హైరార్కీ ని క్రియేట్ చేసుకొని సంఘంగా బతకటం ప్రారంభించారు. సోషల్ ఆర్డర్ అనేది సమాజంలోకి ఇంకిన దశలో ఈజిప్షియన్స్ ‘వ్రాత’ ని కనుక్కొన్నారు. Hieroglyphs లిపి అనుకున్నప్పటికీ అది ఒక ఆర్ట్ ఫామ్. రాజు నేరుగా దేవుడితో మాట్లాడతాడని నమ్మి, మంత్రులతో, విస్తారమైన సిబ్బందితో ప్రజలని పాలించిన కాలంలో ఎన్నో రకాల చిత్రాలు ఆనాటి చాలా కథల్ని చెప్పాయి. రాజుల సింహాల వేటల కథలూ, అవి రాజుల శూరత్వాన్ని చాటించిన వైనమూ, ఒకే పలకకి ఇరువైపులా యుద్దమూ, శాంతిని చెక్కిన వైనమూ ఇత్యాదివి, ఆనాటి వారి ఆలోచనా లోతుల్ని తెలియచేస్తాయి. అలాగే ఒక ఇమేజ్ ని చిత్రీకరించటం కన్నా, డిటెయిల్స్ మీద ఎక్కువ దృష్టి పెట్టి ఎలాబరేటేడ్ గా చిత్రిస్తూ కథ చెప్పే స్టోరీ-టెల్లర్స్ రావటం ఈ కాలంలోనే మొదలయింది. సుమేరియన్లు, అకేడీయన్లు, అసీరియన్లు, బాబిలోనియన్ల కాలంలో చిత్రించిన ఎన్నో ఆర్ట్ ఫామ్స్ లభించటం వల్ల, ఈ మెసపోటేమియన్ టైమ్స్ లో మనుషులు ఎలా బతికారన్నదాని గురించి మనకి ఎంతో నాలెడ్జ్ దొరికింది 

మెసపొటేమియన్ ఆర్ట్ అంతా రాజూలూ, వారి శూరత్వం, వీరత్వం, అధికారం గురించిన కథల్ని ఎక్కువగా చెపితే, ఆ తరువాత వచ్చి ఎన్నో వందల సంవత్సరాలు నిలచిన ఈజిప్షియన్ సంస్కృతి లోని ఆర్ట్, మృత్యువూ, ఆ తరువాతి ఆఫ్టర్ - లైఫ్ వైపు ఎక్కువగా మొగ్గు చూపింది. ఈ కాలంలో కూడా థియోక్రసీయే ఎక్కువ డామినేట్ చేసింది. గాడ్-కింగ్ గా పిలవబడే ఫారోస్ కి చనిపోయిన తరువాత ఉండే లైఫ్ చాలా ముఖ్యం కాబట్టి, మృత్యువాత పడ్డాక నిర్జీవమయిన శరీరాన్ని భద్రపరచటం చాలా ముఖ్యమైంది. వారు నిర్మించిన పిరమిడ్లు, వాటిలోపల మైళ్ల కొద్దీ పొడుగున్న టన్నెల్స్ గుండా ఫారో ఆఫ్టర్-లైఫ్ లోకి ప్రయాణిస్తాడని వాళ్లు నమ్మేవాళ్లు. వ్రాత ( Hieroglyphs ) నేర్చిన సమాజం కాబట్టి, ఈజిప్షియన్ నాగరికత గురించి మనకు చాలానే తెలిసింది. ఈ కాలంలోని చిత్రకళలో రాజు, రాజాధికారం కన్నా, ఫారో డెత్ అండ్ ఆఫ్టర్ లైఫ్ గురించిన ఫోకస్ ఎక్కువగా కనపడుతుంది. 

ఈ పక్కనున్న చిత్రం లో ఫారో చనిపోయాక మమ్మీలా తయారుచేసాక చేసే రిట్యువల్స్ గమనించవచ్చు. 1. ప్రీస్ట్ చనిపోయిన మనిషి నోరూ, కళ్లూ, చెవులూ మూసి తెరవడం 2. ఇద్దరు స్త్రీలు ఏడవటం 3. మమ్మీ 4. టాంబ్ మీద పెట్టబోయే పలక దాని మీద రాసిన లిపి 5. టాంబ్

ఎన్నో వందల ఏళ్లు సాగిన ఈజిప్షియన్ నాగరికతలోని ఆర్ట్ లో , కాలం పెద్దగా మార్పు తేలేదు.. ఆర్ట్ నిపుణులకి కనపడే చిన్న చిన్న మార్పులు తప్ప పెయింటింగ్, శిల్పకళ ఒకేరీతిన ఉంటూ వచ్చింది. శిల్పాల సైజులు మినియేచర్ సైజ్ నుంచి, లార్జర్ దాన్ లైఫ్ సైజ్ వరకీ మారినా, శైలి మాత్రం పెద్దగా మారలేదు. అధికారగణం అంతా కూర్చొనో, నించొనో, ఎప్పుడైనా ఒక కాలు ముందుకి జరిపి ఉండటమో, లేక అరుదుగా ఒక మనిషి ఇంకో మనిషిని టచ్ చేయటమో వరకీ మాత్రమే శైలి పరిమితమయింది. మొహంలో ఏ రకమయిన ఎక్స్ ప్రెషన్సూ లేని శైలి. మానవశరీరాన్ని కూడా Hieroglyphs ఆకారాల్లాగే చిత్రించారని మనం గమనించవచ్చు. ముఖ్యమయిన సమాచారాన్ని చూపించటం కోసం ఒక స్కీమాటిక్ డ్రాయింగ్స్ గీసారనీ, నాచురాలిటీకి ప్రాముఖ్యత నివ్వలేదని సుస్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ఆర్ట్ ప్రైమరీ ఫోకస్ అంతా టూంబ్స్ మీదే కేంద్రీకరించి, ఎంతో లేబర్ ఫోర్స్ తో ఈ పెయింటింగ్స్ ని వేపించారనీ తెలుస్తుంది. ఈజిప్శియన్ నాగరికత చివరికాలంలో కింగ్ Akhenatan కాలంలో కాస్త మార్పులు తెచ్చుకొని రాణుల Busts, Portraits లలో కాస్తో, కూస్తో నాచురాలిటీ వైపు మొగ్గు చూపినా ప్రధానంగా ఇది ఒక క్రాఫ్ట్ లా మాత్రమే ప్రాక్టీస్ చేయబడిన విద్య. ఫారో, అతని

ఆఫ్టర్-లైఫ్ జర్నీ అందులోని మనుషులూ, ఇమేజరీ ఇలాగే ఉండాలి అని స్ట్రిక్ట్ గా ఎస్టాబ్లిష్ చేయబడిన రూల్స్ కి పరిమితమయిన స్కిల్స్ తో కూడిన విద్య. మాస్ స్కేల్ లో రిపీట్ చేయబడిన ఈ ఆర్ట్ లో, ఇండివిడ్యుయల్ క్రియేటివిటీ, ఇన్నోవేషన్ కి ఉన్న స్థానం దాదాపు శూన్యం, అందుకే అన్ని వందల ఏళ్లల్లో ఆర్ట్ ఫామ్ లో పెద్ద మార్పు రాలేదు. ఎక్సలెంట్ ఆర్టిఫాక్ట్స్ ఎన్ని ఉన్నా ఇండివిడ్యుయల్ ఆర్టిస్ట్ అనే వాడింకా రాలేదీ కాలం నాటికి.

***

అయితే ఆ తరువాత వచ్చిన గ్రీక్ కాలంలో వచ్చిన క్లాసికల్ పీరియడ్ లో ఆ పరిస్థితి మారింది. ఆర్టిస్ ఇన్వెంటివ్ గా, ఇన్నోవేటివ్ గా తయారయ్యాడు. ఇండివిడ్యుయల్, హ్యుమనిజం కి తొలి బీజాలు పడ్డాయి. గ్రీక్ విజువల్ ఆర్ట్ ని గమనిస్తే, ఈజిప్శియన్ ఆర్ట్ లో చూపించబడిన సమాజానికి, గ్రీక్ సమాజానికి వ్యత్యాసాలు కనపడతాయి. ధీరోధాత్తమైన రాజులు, తమ బలపరాక్రమాలతో, రాజ్యాల్ని మొత్తం అణచిపెట్టి పాలించే రాజుల స్థానంలో, కొన్ని సిటీ-స్టేట్స్ ల కలపోతగా ఉండి, హైలీ-క్వాలిఫైడ్ ఇండివిడ్యుయల్స్ అధికారులతో పాలింపబడిన సమాజమూ, డెమొక్రసీ తొలి ఛాయలు కనిపిస్తాయి. 

ఏనిషియంట్ గ్రీక్ ఆర్ట్ లో మాస్ ప్రొడక్షన్, మాస్-ట్రెయినింగ్-ఆఫ్-స్కిల్స్ చాయలు కనిపించినప్పటికీ ఆర్ట్ కి ఉన్న పరిధి, గాడ్-కింగ్, థియోక్రసీని దాటి హైయర్ పర్పస్ వైపు , కమర్షియల్ ఆర్ట్ వైపూ, ప్యూర్లీ ప్లెషర్ పర్పస్ ఆర్ట్ వైపు ప్రయాణించడాన్ని గమనించవచ్చు. 

గ్రీకుల కాలంలో, ఆర్కిటెక్చర్, sculpture , ఈజిప్ట్ కాలంలోని మెగా స్కేల్ (ex: pyramids) లోంచి , హ్యూమన్ మాన్యుమెంటల్(ex: parthanon) లెవల్ లోకి వచ్చింది. అలనాటి ఏథెన్స్ లో వ్యక్తివాదం వైపు పయనించిన పవనాలు ఆర్ట్ ని ప్రభావితం చేసి ఆర్ట్ రూపురేఖలని మార్చేసాయి. తరాల నించి దిగుమతి చేయబడి, కశ్చితమైన రూల్స్ తో నియంత్రించబడి సహజత్వానికి దూరంగా ఉన్న ఆర్ట్ కి కాలం చెల్లింది. వెస్టర్న్ కల్చర్ లో గ్రీక్ ఆర్ట్ విశిష్టమయిన స్థానాన్ని ఆక్రమించడం మొదలెట్టింది. నేచర్ ని అబ్జర్వ్ చేసి ఆర్ట్ లో పర్ఫెక్షన్ ని సాధించాలని, ఇంపిరికల్ కాలిక్యులేషన్స్, లెక్కల ప్రభావంతో నిర్మించిన శిల్పకళలో పర్ ఫెక్ట్ అథ్లెటిక్, హ్యుమన్ బాడీ కనిపించటం ప్రారంభమయింది. ఈజిప్షియన్ రిజిడిటీ లోంచి గ్రీకులు శిల్పకళని క్లాసిసిజం వైపు మరల్చి. అలనాటీ ఏధెన్స్ లో న్యూడ్ గా క్రీడలు ఆడే ఆచారాన్నీ, ఆటల్లోని హ్యుమన్ బాడీ మూవెమెంట్ నీ సహజత్వానికి దగ్గిరగా శిల్పాల్లో చూపించటం ప్రారంభించారు. పర్ఫెక్ట్ మేల్ న్యూడ్ బాడీ, సేక్రెడ్ గుర్తింపుని తెచ్చుకుంది. ఆర్టిస్టిక్ ఫ్రీడం ని ఉపయోగించుకోవటం, ఐడియల్ పర్ ఫెక్షన్ ప్రగతికి చిహ్నంగా భావించటం మొదలయింది. ఇండివిడ్యుయల్ ఆర్టిస్ట్ కి గుర్తింపు లభించడం మొదలయి, ఆర్ట్ కింద ఆర్టిస్ట్ పేరు సైన్ చేసే పరాకాష్ట దశకి చేరుకుంది. గ్రీక్ ఆర్ట్ నాచురిలజిమ్ నుంచి రియలిజం వైపు ప్రయాణం మొదలు పెట్టింది.

పైన చెప్పిన Fertilel Crescent లో నాగరికత మొదలవచ్చు గాక, మనకి తెలిసిన వెస్టర్న్ నాగరికత , డెమొక్రసీ మూలాలు , ఫిలాసఫీ, ఆర్ట్ , ఇంటలెక్చువల్ రూట్స్ ఇవన్నీ కూడా గ్రీక్ లోని ఏథెన్స్ లోనే మొదలయ్యాయి అన్నది మనకి తెలిసిన విషయమే. అవే కాదు, వాటికి తోడు అలనాటి గ్రీకులు తమ ఆర్ట్ లో బ్యూటీ కి ఎంతో ప్రాముఖ్యత నిచ్చ్చారు. గ్రీక్ నాగరికత కి ముందున్న ఆర్ట్ బ్యూటీని, వివిధ ఆబ్జక్ట్స్ లో వెదికితే, గ్రీకులు ఆ బ్యూటీ అంతా పర్ ఫెక్ట్ హ్యూమన్ బాడీ అనే ఒక ఆకారంలో వెదికారు. గ్రీక్ ఫిలాసఫీ కాలం నాటి ప్రజల ఆకాంక్షల మేరకి ఆర్టిస్టులు ప్రకృతి నీ, ఆ ప్రకృతిలో భాగమయిన హ్యుమన్ బాడీకి ఉన్న అనాటమికల్, స్పిరిట్యువల్ డైమెన్షన్స్ ని తిరిగి సృష్టించారు. గ్రీకులు పర్ ఫెక్షన్ కోసం పడిన తాపత్రయం ఆర్ట్ లోంచి, ఆర్కిటెక్చర్ లోకి మళ్లింది,. పర్ఫెక్షన్ అనేది కేవలం ఆర్టిస్ట్ నైపుణ్యం వైపే కాక, ఐడియల్ రూల్స్ అండ్ రేషియోస్ మీదకి మళ్లింది, హ్యూమన్ బాడీ శిల్పమయినా, ఏధెన్స్ లో 70,000 ఇండివిడ్యుయల్ మార్బుల్ పార్ట్స్ తో నిర్మించబడిన పార్థనాన్ లాంటి పెద్ద మాన్యుమెంట్ అయినా ఆబ్జక్ట్ కొలతలూ, నిష్పత్తులలో పర్ఫెక్షన్ ని పాటించి బ్యూటీ ని సాధించటం మొదలయింది.

కాలచక్రం లో పురాతన గ్రీక్ సంస్కృతి నశించి పోయినా , గ్రీకుల తర్వాత వచ్చిన రోమన్లు గ్రీక్ ఆర్ట్ ని మాత్రం సజీవంగా నిలిపారు. రాజ్యాలు అన్యరాజుల పాదాక్రాంతమయినపుడు, విజేతలు పరాజితుల కళల్నీ, సంస్కృతుల్నీ నాశనం చేయటం చరిత్రలో సాధారణంగా కనపడే విషయం. కానీ ప్రపంచ చరిత్ర లోనే అత్యంత పరాక్రమమయినదిగా పేరుగాంచిన రోమన్ సామ్రాజ్యం గ్రీక్ ఆర్ట్ ని కాపాడింది, తనకి కావలసిన లక్ష్యాల కోసం గ్రీక్ ఆర్ట్ ని నేర్చుకొని, అడాప్ట్ చేసుకుంది. ఆర్ట్ కి ఒక పర్పస్ ఉంటుందని నమ్మిన పురాతన గ్రీక్ కాలం నుండి రోమన్లు కాపీ చేసి అడాప్ట్ చేసుకున్న గ్రీక్ ఆర్ట్ , మరింత ఈస్థటిక్ బ్యూటీ వైపు పయనించింది, ఆర్ట్ మెయిన్ పర్పస్ , ఆర్ట్ ని చూసే ప్రేక్షకుడి అడ్మైరేషన్ కోసమే, అతని ఆనందాశ్చర్యం కోసమే అన్న నిర్వచనాన్ని సంతరించుకుంది . క్లాసిక్, నాచురల్ గ్రీక్ ఆర్ట్ , రోమన్ కాలం లోని రియలిజం వైపు మళ్లి ఆర్ట్ ఫర్ ఆర్ట్ సేక్ అన్న కాలంలోకి వచ్చింది. ఈ రోజుకీ, గ్రీక్ క్లాసిక్ ఆర్ట్ నీ, రోమన్ రియలిజం ఆర్ట్ ని పోల్చి చూడటం సర్వసాధారణం. 

ఏథెన్స్ లో గ్రీకులు ఎథీనా కోసం పార్థనాన్ ని నిర్మిస్తే, రోమన్లు రోమ్ లో డోమ్ తో పాంథియాన్ ని నిర్మించారు. అత్యధిక సంఖ్యలో రోమన్ పౌరుల ఎంటర్టెయిన్మెంట్ కోసం కలోఝియం ని నిర్మించారు. రోమన్ పరిపాలకులు ప్రాగ్మాటిస్ట్స్, ప్రాక్టికల్ మనుషులు. ఆర్ట్ లో బ్యూటీ అండ్ పర్ఫెక్షన్ లో కూడా అవే రియలిజం పర్పస్ లు కనిపిస్తాయి . న్యూడ్ బాడీ బ్యూటీ కన్నా, అదే ఇండివిడ్యువలిస్టిక్ హ్యూమన్ క్వాలిటీస్ మెయింటెయిన్ చేస్తూ వారి రాచరిక వార్డ్ రోబ్స్, గ్రాండ్ గా రోమన్ శిల్పకళలో దర్శనమిస్తాయి. 

గ్రీక్ ఆర్ట్ ప్రధానంగా వ్యక్తి కేంద్రీకృతమయినది, హ్యుమనిజం మీద నిలబడినది, బ్యూటీ , పర్ ఫెక్షన్ కోసం ఆరాటపడిన ఆర్ట్ అది. కానీ రోమన్ ఆర్ట్ ఒక సామ్రాజ్యానికి సంబంధించింది, గ్రీక్ ఆర్ట్ లోని మూలాలనీ, బ్యూటినీ పరిరక్షిస్తూనే, కాపీ చేస్తూనే ఆ ఆర్ట్ ని ఎంపైర్ ప్రాపగాండాకి, పవర్ కోసం వాడినది. 

రోమన్ ఆర్ట్ చిహ్నాలు ఒకప్పటి పశ్చిమ ప్రపంచమంతా విస్తరించి కనపడతాయి. రాజ్యరక్షణ కోసం  ఇంగ్లాండ్ దాకా విస్తరించిన హెడ్రియన్ వాల్ నిర్మాణం, పౌరులకి నిరంతర నీళ్ల సరఫరా కోసం అక్వడక్ట్ ల నిర్మాణం, నగరాల మధ్య కనెక్షన్స్ కోసం రోడ్ల నిర్మాణం, రిలీజియన్ కోసం టెంపుల్స్ నిర్మాణం, ఎంటర్టెయిన్మెంట్ కోసం కలోఝియం ల నిర్మాణం, శుభ్రత కోసం స్నానాల గదుల నిర్మాణాలూ, పౌరుల మధ్య వాణిజ్య సరఫరా కోసం రోమన్ ఫోరమ్స్ నిర్మాణాలూ, విజయ ప్రాపగాండా కోసం ఆర్చ్ ల నిర్మాణాల్లో రోమన్ ఆర్ట్ విశేషత ని గమనించ వచ్చు. రోమన్ కాలం లో ఆర్చ్ కి వచ్చిన ప్రాధాన్యత తరువాత తరాలకీ, నాగరికతలకీ, సమాజాలకీ కూడా విస్తరించింది. దానికి పెద్ద నిదర్శనమే ఆర్చ్ ఆఫ్ కాన్స్టంటైన్. ఆ ఆర్చ్ మీద నిలపడి పాతయుగాల క్లాసిసిజం వైపు, మరోవైపు తిరిగి తదుపరి యుగాల క్రిస్టియానిటీ వైపు చూడవచ్చు. ఎంపరర్ కాన్ స్టంటైన్ క్రిస్టియానిటీ పుచ్చుకుని ఫస్ట్ క్రిస్టియన్ ఎంపరర్ అయ్యాక, గ్రీక్ క్లాసికల్ శిల్పాల్లోని న్యూడిటీ, ఆ శిల్పాల్లోని హ్యుమన్ బాడీ ఫ్లెష్ , స్పిరిట్యువల్ పీపుల్ అయిన క్రిస్టియన్లకి రుచించలేదు. క్రమంగా రోమన్ - క్రిస్టియన్ కాలంలోని ఆర్ట్, హ్యుమన్ బాడీకి నిండుగా బట్టలు కప్పటం ప్రారంభమయింది. ప్రపంచాంతమవుతుందనీ, క్రీస్తు రెండవసారి వస్తాడన్న క్రిస్టియన్ల నమ్మకాలేమో కానీ, ఈలోపు కాలచక్రంలో బార్బేనియన్ల దాడితో, అంతర్గత లోపాలతో రోమన్ సామ్రాజ్యం అంతమవడం మొదలయింది. 

సామ్రాజ్యపతనం, సర్వైవల్ ఇన్స్టింక్ట్స్ ని పైకి తీసుకొచ్చింది. క్రిస్టియన్ మతం ఉనికి ప్రమాదంలోకి నెట్టబడి, అది ఆర్ట్ రూపంలో ఐకనోగ్రఫీ కి తెరతీసి , ఆర్ట్ అంతా క్రిస్టియన్ రిలీజియస్ ఆర్ట్ వైపుకి మళ్లింది. 

(గ్రీక్ పెయింటింగ్ మనకి ఎక్కువగా లభించలేదు, కాలచక్రంలో జరిగిన అనేక ప్రమాదాల్లో గ్రీక్ పెయింటింగ్ అంతరించింది. కానీ పాంపేలో బయటపడిన రోమన్ విల్లాలలో గోడల మీది రిచ్ పెయింటింగ్స్, రోమన్ లైఫ్ ని కాప్చర్ రెచేసిన ఆర్ట్ లోంచి గ్రీక్ పెయింటింగ్ ని ఊహించుకోవచ్చు)

రోమన్ ఎంపైర్ 476 లో పూర్తిగా పడిపోయినప్పటికీ, 330 లోనే కాన్స్టంటైన్ తన రాజధానిని రోమ్ నుంచి , కాన్స్టాంటానోపుల్(ఇస్తాన్బుల్) కి మార్చాడు. రోమన్ సామ్రాజ్య పతనం తరువాత నార్త్ వెస్టర్న్ యూరప్ అంతా వచ్చిన డార్క్ ఏజేస్ ఆర్ట్ కి కూడా గడ్డు కాలాన్ని తీసుకొని వచ్చిందనే చెప్పొచ్చు. రోమన్స్ ని ఓడించిన బార్బేరియన్ల సాంప్రదాయ ఆర్ట్ అంత సునిశితమైనది కాదు. ఈ కాలంలో మిగిలిపోయిన కొద్దిమంది క్రిస్టియన్లు మత ప్రచారం కోసం ఆర్ట్ మీద ఆధారపడాల్సి వచ్చింది. ఆ ఆర్ట్ అంతా క్రిస్టియన్ రిలీజియస్ ఐకాన్స్ , సింబల్స్ తో నిండిపోయింది. బార్బారిక్ ఆర్ట్ నీ, పాత క్లాసిజం ని రెండింటినీ మిక్స్ చేసిన చిత్రాలు ఈ పీరియడ్లో కనిపిస్తాయి. 

ఆ తరువాత వచ్చిన మిడిల్ ఏజేస్ లో మళ్లీ ఇండివిడ్యువల్ ఆర్టిస్ట్ మాయమయ్యాడు. ఎంపరర్ సర్వీస్ లో క్రిస్టియన్ గాడ్స్ కోసం మాత్రమే ఆర్టిస్ట్ తన శ్రమని వెచ్చించాల్సి వచ్చింది. ఈ పీరియడ్ లో మోనాస్టరీస్ పేదవాళ్లకి షెల్టర్ ఇవ్వటమే కాక మెన్, వుమెన్ ఆర్టిస్ట్ లని, ఆర్ట్ వర్క్ షాప్ లలో ట్రెయిన్ చేసాయి. చిన్న వయసులోనే అబ్బాయిలని పెయింటింగ్, sculpting, building వర్క్ షాప్ లకి పంపి ఆర్ట్ ని నేర్పే వారు. చాలా కాలం ట్రెయినింగ్ తర్వాత ఇండిపెండెంట్ ఆర్ట్ మాస్టర్ అయ్యేవాళ్లు. వీళ్లని ఆర్టిస్ట్ లని అనటం కన్నా ఆర్టిసన్స్ అనటం సబబు. ఆర్టిసన్స్ తమ స్వంత క్రియేటివ్ ఆర్ట్ కన్నా తనకన్నాముందున్న మాస్టర్ ఆర్ట్ ని యధావిధిగా కాపీ చేయగలగటం అనేది చాలా ముఖ్యం. తరాలుగా వచ్చిన పోజెస్, పొజిషన్స్, గెశ్చర్స్ ని మళ్లీ మళ్లీ పెయింట్ చేసేవారు. ఇండివిడ్యువల్ ఆర్టిస్టిక్ టాలెంట్ , డిజైర్ లని గుర్తించక, ఆర్ట్ ని ఒక క్రాఫ్ట్ లా ట్రీట్ చేసిన కాలమిది. ఒక భాషని మారిస్తే సమాజంలోని ప్రజలు ఎంత అయోమయానికి గురవుతారో అలాగే, ఎ. ఆర్ట్ ప్రధానంగా క్రిస్టియన్ గాస్పెల్ స్టోరీ-టెల్లింగ్ కీ, టీచింగ్ కీ ఉపయోగించబడే సమయంలో, ఎన్నో తరాలుగా వస్తున్న ఆర్ట్, ఇమేజరీని మారిస్తే చూసే ప్రేక్షకులు అయోమయపడతారని రిస్క్ తీసుకోని కాలం . ఆర్టిస్ట్ కన్నా, ఆర్ట్(?)ని సెలబ్రేట్ చేసిన కాలం. ఈ కాలంలో ఆర్టిస్ట్ లు లోయర్ క్లాసెస్ లోంచి వచ్చినవాళ్లు. ఆర్టిసన్ లని క్రాఫ్ట్ నేర్చిన లేబర్స్ లా హైర్ చేసేవాళ్లు.

***

అయితే 15వ శతాబ్దం కి వచ్చేప్పటికల్లా ఆర్ట్ ప్రపంచం సమూలంగా మారిపోయింది. 

అయితే ఆ మార్పు కన్నా ముందు మిడీవల్ పీరియడ్ లో యూరప్ నిండా వెలసిన కాథడ్రెల్స్ నిర్మాణాలు ఆర్టిసన్స్ కి కొన్ని శతాబ్ధాల పాటు ఉపాధి కలిపించాయి. ఒకరికన్నా మరొకరు ఎత్తైన కథెడ్రల్స్ నిర్మించాలన్న పోటీలో స్కిల్డ్ ఆర్టిసన్స్ కి ఉద్యోగ అవకాశాలు దొరికాయి. ఈ నిర్మాణాలూ, వాటికోసం కావలసిన ఆర్కిటెక్ట్స్, బిల్డర్స్, ఆర్టిసన్స్, వారి కోసం వాటి చుట్టూ వెలసిన చిన్న చిన్న టౌన్స్ ల వల్ల బిజినెస్ పెరిగింది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే రిలీజియన్ వల్ల ఎకానమీ స్టిమ్యులస్ దొరికింది. నార్తర్న్ యూరప్ లో చలి ఎక్కువ కాబట్టి, చర్చ్ ల లోపలకి ఎక్కువఎండ రావడానికి వీలుగా ఎత్తైన పాయింటెడ్ ఆర్చ్ ల గాథిక్ ఆర్కిటెక్చర్ తో నిర్మించబడ్డ ఈ కథెడ్రల్స్ విండోస్ మీదా, ప్ర్హంట్ ఎలివేషన్ (ఫసాడ్) మీదా, చర్చ్ నిర్ణయించిన రిలీజియస్, బైబిల్ స్టోరీస్ పెయింటింగ్స్, స్కల్పర్స్ ఉండేవి నిరక్షరాస్యమైన సంఘం రిలీజియన్ గురించి తెలుసుకునేందుకు వీలుగా. ఆర్ట్ ద్వారా ప్రజలకి మతం గురించీ, మోరల్స్ గురించీ చెప్పాల్సిన బాధ్యత ఆర్టిసన్స్, ఆర్టిస్ట్స్ మీద ఉండేది, మొత్తానికి కథెడ్రల్ ఒక బైబిల్ లా పనిచేసింది అని చెప్పుకోవచ్చు. ఈ ఆర్ట్ వల్లా, సావనీర్స్ వల్ల, ప్రీస్ట్స్ ధరించే దుస్తుల వల్లా వివిధ రకాల క్రాఫ్ట్స్ కి ఎప్పుడూ పని దొరికేది. ఈ రోజుకీ యూరప్ నిండా నిండి ఉన్న చర్చ్ ల్లో, కథెడ్రల్స్ లో మారుమూలల్లో దాగి, ఇరికి ఉన్న ఎన్నో బొమ్మల్లో ఈ క్రాఫ్ట్ పనితనం గమనించవచ్చు.

***

ఇప్పటి వరకీ వచ్చిన ఆర్ట్ ఒకెత్తు, ఇక్కణ్ణుంచీ వచ్చిన ఆర్ట్ ఒకెత్తు, అసలు ఆర్ట్ అనే కాదు, ఇక్కణ్ణుంచసలు ప్రపంచమే మారిపోయింది. రెనసాన్స్ మొదలయింది, రెఫర్మేషన్ మొదలయింది. దాదాపు రెండు వందల సంవత్సరాల కాలం పాటు ఆర్ట్ లో, సైన్స్ లో, ఆలోచనలో మార్పులతో, చర్చ్ గుత్తాధిపత్యాన్ని ధిక్కరించి త్యజించడంతో ఈ పీరియడ్ యూరప్ నీ, తద్వారా మానవజాతి చరిత్రనే మార్చేసింది. వ్యక్తివాదం(Individualism), మానవవాదం(Humanism) లకి తెరలేచింది. వ్యక్తి, క్రియేటివిటీ, కొత్త ఆలోచనలు ముఖ్యమయ్యాయి, చర్చ్ చెప్పిన అబద్దాలకీ, బాడ్ ప్రాక్టీసెస్ కి కాలం చెల్లింది. సైన్స్ మానవజాతిని అంతకుముందు చూడని తీరాలకి తీసుకెళ్లింది.

అది చాలా పెద్ద సబ్జక్ట్ కాబట్టి ఇక్కడితో ఆపి, మళ్లీ ఆర్ట్ వైపు వెళ్దాం.

సహస్రాబ్దాలుగా టూ డైమన్షనల్ లో , బ్లాండ్ గా, ప్లెయిన్ గా రేఖా చిత్రాలుగా, రియలిస్టిక్ గా లేకుండా ఉన్న ఆర్ట్, ఒక్కసారిగా థర్డ్ డైమన్షన్ లోకి పోయి, మొట్టమొదటిసారిగా “డెప్త్” అనే న్యూ డైమెన్షన్ ని అందుకొని ఒక పెద్ద అంగ వేసింది. ఈ రెండు పిక్చర్స్ లో ఉన్న మడానా మంచి ఉదాహరణ. ఆర్ట్ రియల్ గా కనిపించటం ప్రారంభమయింది. అలనాడు గ్రీక్-రోమన్ కాలంలోని క్లాసిసిజం మళ్లీ ఊపిరి పోసుకుంది. ( రెనసాన్స్ ని మూడు దశలుగా విభజించి చూసుకోవచ్చు. ఎర్లీ రెనసాన్స్ 1200 - 1400, రెనసాన్స్ 1400-1500 , హై రెనసాన్స్ 1500-1600).  రెనసాన్స్ దశలో టస్కనీ లోని Sienna, Padua ఆర్టిస్టిక్ ఇన్నోవేషన్ కి కేంద్రాలయ్యాయి. Ambrogio Lorenzetti సియన్నాలో వేసిన good government, bad government murals లో వాడిన లాండ్ స్కేప్, 3-డైమన్షన్స్ టెక్నిక్స్ తో సివిక్ లైఫ్ ని perceive చేసిన టెక్నిక్స్ చాలా పాపులర్ అయ్యాయి. 14వ సెంచురీలో చాలా టర్బులెంట్ టైమ్స్ లోంచి వెళ్లిన సియన్నా మరియు ఇతర శక్తివంతమైన సిటీ-స్టేట్స్ ప్రభుత్వాలకి ఈ మ్యూరల్స్ ఒక హెచ్చరికలా పనిచేసాయి. 

ఏ పేరు రాకుండా , లేకుండా వెళ్లిపోయిన ఆర్టిసన్స్ స్థానంలో , ఆర్టిస్ట్ మళ్ళీ ఊపిరిపోసుకున్నాడు. ఆర్ట్ మీద ఆర్టిస్ట్ పేరు కనిపించటం ప్రారంభమయింది. 1550 లో Giorgio Vasari , Lives of the most eminent painters sculptors and architects పుస్తకం ప్రచురించాడు. అందులో Giotto లాంటి గ్రేట్ ఆర్టిస్ట్ లే కాకుండా , క్రాఫ్ట్ కాకుండా, ఇండివిడ్యువల్ ఆర్టిస్టిక్ టాలెంట్ ప్రాముఖ్యత గురించి వివరించాడు. Paduo లోని Arena Chapel లో Giotto వేసిన అత్యద్భుతమైన ఫ్రెస్కో పెయింటింగ్స్ , వాటిల్లో వాడిన స్పేస్ , డెప్త్ పర్సెప్షన్ , డ్రామా సెట్టింగ్స్, ఎంపథటిక్ ఎమోషన్ ఇమేజరీ, ఎర్లీ రెనసాన్స్ పీరియడ్ విశిష్టతనీ, రాబోయే కాలంలో ఆర్ట్ లో పెనుమార్పులనీ తెలియచేస్తాయి. 

కానీ ఆ తరువాత యూరప్ నిండా ప్రబలిన బ్లాక్ డెత్, యూరప్ ని సమూలంగా నాశనం చేసింది. కుటుంబాలు సమస్తం రాలిపోయి ఊళ్ల నిండా కళేబరాలు పరచుకొన్న ఈ కాలంలోంచి “They ate lunch with their friends and dinner with their ancestors in paradise” అన్న నానుడి పుట్టుకొచ్చేంతగా ప్రభావం చూపిన బ్లాక్ డెత్ ప్రభావం లోంచి తేరుకోవడానికి యూరప్ కి శతాబ్ధం పైగా పట్టింది. ఈరోజు మనం వెనక్కి తిరిగి రెనసాన్స్ పీరియడ్ అని చెప్పుకునే కాలంలో ప్రజలకి రెనసాన్స్ పీరియడ్ లోంచి వెళ్తున్నామని తెలియదు. రెనసాన్స్ ఒక ఈవెంట్ కాదు, టివిలో చూడటానికో, న్యూస్ పేపర్ లో చదవటానికో, అదేమీ 9/11 నాటీ ఏరోప్లేన్స్ దాడులని చూట్టం, లేక 1989 నాటి సోవియట్ పతనాన్ని గురించి చదవటం, లేక తియాన్మాన్ స్క్వేర్ లో ప్రజల ప్రతిఘటనని చూట్టం లేక బెర్లిన్ వాల్ పడటం, చంద్రుడి పై కాలు పెట్టటం లాంటిది కాదు. రెండువందల సంవత్సరాల పైగా జరిగిన మార్పు. నిజానికి ఆ మార్పు అరిస్టోక్రటిక్ ఫ్యామిలీస్ కి తెలిసినంతగా, వారిమీద ప్రభావం చూపినంతగా అప్పట్లో సామాన్యజనానికి తెలీలేదు. ఈ రోజు వెనక్కి తిరిగి చూసినప్పుడు యూరప్ గ్రీక్ / రోమన్ కాలం నాడు వెలిగి, ఆ తరువాత మిడీవల్ ఏజెస్ లో డార్క్ అయిపోయి, రెనసాన్స్ పీరియడ్ లో మళ్లీ తిరిగి జీవం పోసుకుని , ఆ మార్పుల ప్రభావంతో తదుపరి కాలంలో మరెన్నో లీప్స్ తీసుకొని ప్రపంచానికే మార్గం చూపిందనీ, మానవజాతి జీవనాన్నీ, సంఘవ్యవస్థలనీ, నియమాలనీ, వ్యక్తి - సమాజం - ప్రభుత్వం మధ్య సంబంధాలనే మార్చేసిందనీ మనకి అర్ధమయి ఆ పీరియడ్ ని రెనసాన్స్ అని పిల్చుకుంటున్నాం, కానీ ఆ రోజుల్లో సగటు జీవి జీవనం లో పెద్దగా మార్పులేదు. ఎవరూ మనమో విప్లవాత్మకమైన కాలం లోంచి వెళ్తున్నామని పనులాపుకొని ఆశ్చర్యపోలేదు. 

ఐ డైగ్రెస్ అగయిన్.

మిగతా వాటితో పాటే బ్లాక్ డెత్ ఆర్టిస్టిక్ డెవలప్మెంట్ ని కూడా దాదాపు వందేళ్ల పాటు ఆపేసింది. కాని పదిహేనవ శతాబ్దపు ఆరంభంలో ఇటలీ లోని సిటీ-స్టేట్స్ , ముఖ్యంగా ఫ్లోరెన్స్ ఎందరో ప్రఖ్యాతమయిన రెనసాన్స్ ఆర్టిస్టులని ప్రపంచానికందించింది. ఫ్లోరెన్స్ రూలర్ Medicci ఆర్ట్ నీ, ఆర్టిస్ట్ లనీ, సైన్స్ నీ సపోర్ట్ చేసి, ప్రమోట్ చేసాడు. 

ఈ కాలంలోంచి వచ్చిన బ్రిలియంట్ స్కల్ప్టర్, ఇంజనీర్, ఆర్కిటెక్ట్ Brunellicci ఫ్లారెన్స్ లోని బాప్టిస్ట్రీ డిజైన్ చేసాడు. మొట్టమొదటిసారిగా కథెడ్రల్ మీద అతిపెద్ద డోమ్ లు నిర్మించడమెలా అన్న సమస్యని Brunellicci సాల్వ్ చేయటమే కాక, Linear Perspective అన్న టెక్నిక్ తో ఆర్ట్ ప్రపంచంలో రియలిజాన్ని కళ్ల ముందుకు తీసుకొచ్చాడు. కెమెరాలు లేని ప్రపంచంలో, ప్రేక్షకుడు నిలపడ్డ పాయింట్ నుంచి చూస్తే ఎదురుగా ఉన్న ఆబ్జక్ట్స్ దూరం పోయిన కొద్దీ ఎలా చిన్నగా అయిపోయినట్ళుగా కనపడతాయో, అలాగే సైడ్స్ కి ఉన్న వాల్స్ దూరం పోయిన కొద్దీ మెర్జ్ అయినట్లుగా కనపడతాయో, అన్నది ఆర్ట్, డ్రాయింగ్స్ లలోకి తీసుకు రావటమే కాక, వానిషింగ్ పాయింట్స్ , ఆర్థోగానల్స్, అనదర్ పాయింట్ ల మాథమాటికల్ ప్రిన్సిపుల్స్ ని వివరించి ఆర్ట్ లోకి తీసుకురావటంతో, ఆర్ట్ లో మొదటిసారిగా స్పేషియల్ రియాలిటీ, స్పేషియల్ యాక్యురసీ అనేది సాధించగలిగి, ఆర్టిస్ట్ ప్రేక్షకుణ్ణి పెయింటింగ్ లోని సెట్టింగ్ మధ్యలోకి తీసుకెళ్ళగలిగాడు.

ఇంట్యూటివ్ గా డెప్త్స్ ని పర్సీవ్ చేసి పెయింటింగ్ వేయటం వేరు, దాంట్లోకి రియల్ వర్ల్డ్ మాధమటిక్స్ జామెట్రీ ఇంక్లూడ్ చేసి , ఇల్యూజన్ ఎఫెక్ట్ తీసుకురావటం వేరు. రెనసాన్స్ ఆర్టిస్టులు రెండవదానిపట్ల అబ్సెస్సివ్ అయ్యారు. 

ఇంకో మాటలో చెప్పాలంటే Brunellecci ఆర్ట్ లోకి సైన్స్ ని పట్టుకొచ్చాడు, తద్వారా ఆర్టిసన్ అంటే ఒక స్క్లిల్డ్ లేబర్ అన్న ఇంప్రెషన్ ని తీసేయగలిగాడు. చిన్న చిన్న స్కల్ప్చర్సే కాకుండా, మాన్యుమెంటల్ డోమ్స్ డిజైన్ చేసి, నిర్మించిన Brunellecci తో రెనసాన్స్ మాన్ అనే ఒక కొత్త వ్యక్తి, ఎడ్యుకేటేడ్ ఆర్టిస్ట్, మల్టిపుల్ ఫీల్డ్స్ లో స్కిల్స్ అండ్ expertise సాధించిన మనిషి పుట్టుకొచ్చాడు. ఆర్టిస్ట్ స్టేటస్ పెరిగింది. ఆర్ట్ లోకి థింకింగ్ నీ, పర్సెప్షన్ నీ, సైన్స్ నీ తీసుకురావటంతో, ఆర్టిస్ట్ ఒక ఇంటలెక్చువల్ గా గుర్తింపు పొందటం ప్రారంభమయింది. Brunellecci , Alberto, Uccello లు ఆర్ట్ నీ, ఆర్కిటెక్చర్ నీ కొత్త పుంతలు తొక్కించారు. ముఖ్యంగా Alberto ఆర్కిటెక్చర్, పెయింటింగ్, స్కల్ప్చర్, మాథమెటిక్స్, పర్స్పెక్టివ్ ల మీద పుస్తకాలు రాసి ఆర్ట్ లో కొత్తగా తీసుకొచ్చిన టెక్నిక్స్ అందరికీ అందుబాటులోకి తెచ్చాడు. 

ప్రభుత్వాలూ, చర్చ్ లే కాకుండా, రిచ్ అరిస్టోక్రటిక్ తరగతి కూడా తమ ప్రైవేట్ పాలస్ లలో , ఇంటిరీయర్స్ డెకరేట్ చేయడం కోసం ఆర్టీస్ట్ లని నియమించుకోవటం మొదలుపెట్టారు. పైన చెప్పినట్లుగా మెడిచ్చీ లాంటి హైయ్యర్ క్లాస్ ఫామిలీస్ , Botticelli, Uccello ల లాంటి గ్రేట్ఆర్టిస్ట్ ల కెరీర్స్ కి సపోర్ట్ గా నిలచారు. 

ఈ రెనసాన్స్ ఆర్టిస్ట్ లు, ఆర్కిటేక్ట్స్ , ఆర్ట్ కి సొసైటీలో ఉన్న ఆర్టిస్ట్ స్టేటస్ ని ఎలివేట్ చేసారు. ఆర్ట్ కన్నా ఆర్టిస్ట్ ముఖ్యమయ్యాడు. మిడీవల్ ఏజేస్ లో , కేవలం హైర్ చేసుకునే లేబర్ అనే నిర్వచనంలోకి ఒదిగి ఉండిపోగలిగిన ఆర్టిస్ట్ , రెనసాన్స్ పీరియడ్ లో తను చేపట్టిన ప్రాజెక్ట్స్ ని డిజైన్ చేయటం, ఎక్జిక్యూట్ చేయటమే కాక , ఎండ్ రిజల్ట్ కి ఇంచార్జ్ అయ్యాడు. దాంతో ఆర్టిస్ట్ కాన్ఫిడెన్స్ పెరిగింది, తన మాటకున్న బలం కూడా పెరిగింది. అయితే క్రమక్రమంగా రిచ్ పేట్రన్ సపోర్ట్ తో, తన ఇంటెలెక్చువల్ ఎబిలిటీతో, ఆర్టిస్టిక్ టాలెంట్ తో బలపడిన ఆర్టిస్ట్ కీ, ఆర్టిస్ట్ లో స్వతహాగా ఉండే ఆర్టిస్టిక్ ఫ్రీడం కి ఘర్షణ పెరిగింది. 

ఈ తరువాత వచ్చిన దశే హై-రెనసాన్స్. రెనసాన్స్ కి కేంద్రం ఫ్లారెన్స్ అయితే, హై-రెనసాన్స్ కేంద్రం రోమ్ కి మారిందని చెప్పుకోవచ్చు. హై-రెనసాన్స్లో ఎక్కువ ప్రాజెక్ట్స్ సంపాదించిన డావిన్సీ, మైకాలాంజిలో, రఫాయెల్ లు క్లాసికల్ ఆర్ట్ ని మళ్లీ రివైవ్ చేసారని చెప్పొచ్చు. అయితే ఏ రెనసాన్స్ పీరియడ్లో రిలీజియస్ ఐకనోగ్రఫీ పెయింటింగ్స్ నుంచి దూరమయి ఇండివిడ్యువల్ , హ్యుమనిజం వైపు ఆర్ట్ ప్రయాణించిందో,  హై-రెనసాన్స్ పీరియడ్ లో రోమన్ కాథలిక్ చర్చ్ ప్రాజెక్ట్ లకి హైర్ చేసిన ఆర్టిస్ట్ కి కొత్త బాధ్యతలు వచ్చిపడటంతో అదే ఆర్ట్ మరో కొత్త మల్పు తిరిగింది. క్లాసిసిజం ని, క్రిస్టియన్ ఐకనోగ్రఫీతో మిక్స్ చేయాల్సి వచ్చింది. లేదంటే రిలీజియస్ స్టోరీస్ కి ఆర్టిస్టిక్ ఫ్రీడం ని ఉపయోగించి కొత్త రూపుని ఇవ్వాల్సి వచ్చింది. హై-రెనసాన్స్ పీరియడ్ ని రిలీజియస్ లిటరేచర్ అండ్ క్లాసికల్ స్టైల్ ఆర్ట్ రివైవల్ పీరియడ్ గా చెప్పుకోవచ్చు. 

అయితే హై-రెనసాన్స్ పీరియడ్లో కూడా గమనించాల్సిన విషయమేంటంటే, ప్రాజెక్ట్ లకి డబ్బులు పే చేయాల్సిన క్లయింట్ రోల్, వారడిగిన కాన్సెప్ట్ లకి తగ్గట్లుగా డిజైన్ చేయాల్సిన ఆర్టిస్ట్ రోల్, మోస్ట్ ఆఫ్ ద టైమ్స్ పెయింట్ చేయాల్సిన రిలీజియస్ ఆర్ మైథాలాజికల్ కాన్సెప్ట్స్ లు ఇవేవీ కూడా మారలేదు, కానీ మైకలాంజిలోతో ఈ పరిస్థితి మారిందని చెప్పొచ్చు. 

వాటికన్ సిస్టీన్ చాపెల్ పెయింటింగ్ ప్రాజెక్ట్ లభించిన మైకలాంజిలో పోప్ అడిగినట్లుగా కాక తను ఊహించిన విధంగా పెయింట్ చేస్తానని పోప్ తో ఘర్షణ పడి, వాదించి, గెలచి ఆర్టిస్టిక్ ఫ్రీడం అనే ఒక కొత్త పంథాకి దారి తీసాడని చెప్పొచ్చు. 

మైకలాంజిలోకి లభించిన ఫ్రీడం కనీవిని ఎరుగనిది. ఆ ఫ్రీడం ఫలితమే ఈ రోజు లక్షలాది మంది విజిట్ చేసే సిస్టీన్ చాపెల్ సీలింగ్ మీది స్టోరీ ఆఫ్ క్రియేషన్ పెయింటింగ్స్, వాటి తరువాత దాదాపు పాతికేళ్లకి సైడ్ వాల్ మీద వేసిన జడ్జ్మెంట్ డే పెయింటింగ్.

  

 

 

Sources Used:
1. My Observations during my Italy Trip
2. Various websites including but not limited to Wikipedia
3. However, vast majority of the above is gathered and translated into Telugu from Otis College of Art & Design, Los Angeles (http://www.otis.edu/). Million Thanks to the public material provided by Dr Jeanne Willette (http://jeannewillette.com/ and http://www.arthistoryunstuffed.com/

(అసలీ కథ మొదలుపెట్టిందెందుకు? ఓ పెద్దాయన నన్ను మంత్రముగ్దుణ్ణయ్యేలా మూడు నాలుగు కథలు చెప్పాడని కదా, ఆయన గురించి చెపుదామని మొదలెట్టి, మొదటికంటా వెళ్లి అక్కణ్నుంచి వచ్చింది. కాని ఇప్పటికే ఓపిక అంతరించింది, ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే ఆయన దగ్గిరకొచ్చేప్పటికి నేనూ, వినేవాళ్లూ మిగలరు కాబట్టి, నేను కూడా ఆయన(బర్నీని) గురించి ఓ బుల్లికథ చెప్పి వదిలేద్దామని అదిక్కడ పోస్ట్ చేసా ప్రాణరహిత జన్మలో పాలరాయి)

Read More

Enchantment of an unknown!

 ".... మెట్లు ఎక్కుతూంటే ఆ మెట్ల దగ్గిర ఒక ప్రేమికుడు పారవశ్యంతో ఫిడేలు వాయిస్తున్నాడు. అతడు యాచకుడు కాదు, దాత. జీవితానందం నుండి తాను పొందిన సమస్త ఉత్తేజాన్ని దోసిళ్లతో విరజిమ్ముతున్న ఆనందప్రదాత. మిత్రులారా, ఆనాటి ఆ ....... ఆ సంగీత వాద్యాలు, ఆ జనసందోహం ఇవన్నీ ఒకుమ్మడిగా నా ఆత్మపైని మీటిన ఆనందసంగీతాన్ని నేను మీకు ఎట్లా వివరించగలను? "  --  అనంటాడు చినవీరభధ్రుడు తను తిరిగిన దారుల్లో ఒకచోట. 

న్యూయార్క్ సిటీలోనో, లేక ఫిలడెల్ఫియా, చికాగో లాంటి మహానగరాలలోనో జనసమ్మర్ధం గల ప్రాచుర్యం పొందిన కూడళ్లల్లో ఎప్పుడయినా ఎవరయినా కూర్చోనో, నించోనో వాయిద్యం వినిపించడాన్ని చూట్టం నాకు కొత్తేమీ కాదు. రెండు వారాల క్రితం వెళ్లిన బోస్టన్ లో ప్రుడెన్షియల్ సెంటర్ నుంచి డ్రైవ్ చేస్తున్నప్పుడు ఎంతో బిజీగా రద్దీగా ఉండే ఆ సమయంలో, చిరుచలి మెల్లగా ముదరబోతున్న ఆ సాయంత్రపు నియాన్ లైట్ల రాత్రిలో, నాలుగు రోడ్ల మధ్య వాక్ వే లో నిలపడి, వెచ్చటి సూట్ వేసుకొని ఏ కార్ఫోరేట్ ఆఫీస్ లోనో పని చేసే ఓ ప్రొఫెషనల్ వ్యక్తి, తాద్యాత్మత తో వేణువు వాయిస్తున్న దృశ్యం నుంచి కళ్లు తిప్పుకోలేక మళ్లీ మళ్లీ చూసుకుంటూ పోవాల్సి వచ్చింది. వెనకాల కాప్ ఉన్నాడు కాబట్టి , లేదంటే ఎలాగోలా కార్ ఎక్కడో ఓ దగ్గిర ఆపి వెళ్లేవాణ్ని, అదీ కాదంటే కనీసం ఒక ఫోటో అయినా తీసుకునేవాణ్ణి.

నిజానికి క్రిస్మస్ చలి కాలంలో టైమ్స్ స్క్వేర్ దగ్గిరా, మేసీస్ కి ఎదురుగా, వెచ్చగా బట్టలేస్కొని , చేతులు కట్టుకుని చుట్టూ చమక్ చమక్ మని బంగారు, వెండి రంగుల నక్షత్రాకార విద్యుత్ దీపాల మధ్య నో, రాల్తున్నట్లున్న వెండి మంచు అద్దిన దీపాల కిందనో నించొని ఆ సంగీతాన్ని వినటం ఒక అనుభవం.

అలాగే, ఫ్లారెన్స్ లో నడూస్తూంటే దూరంగా ఎక్కడో వినిపిస్తూన్న మ్యూజిక్.. అకార్డియన్ అనుకుంటా. ఎవరో Bach మ్యూజిక్ ని ప్లే చేస్తున్నారు కూర్చొని. నించొని చూసాం కాసేపు.

కాని ఉల్లాసంగా ఉండే ఆ అనుభవాలు వేరు, ఆ పైన రచయిత పేర్కొన్న అనుభవం వేరు.

పదవరోజు వచ్చేప్పటికి అలసిన కాళ్లు వెనిస్ వీధుల్లో బద్దకంగా ఒక దిశ లేకుండా నడుస్తూ ఒక చిన్న వీధిలోకి తిరగ్గానే, ఆ పైన తను పేర్కొన్న దాత ఎదురయ్యాడు మాకు.

సందర్శకులతో కాక, ఆ వీధి కనిపించని మృదు తరంగాలతో నిండి ఉంది. అలవాటుగా ముందుకెళ్లబోయే కాళ్లు నిలిచిపోయాయి,చుట్టూ చూసే కళ్లాగిపోయాయి.

ఫ్లైయింగ్ సాసర్ లా ఉందది. ఇదేంటో వింతగా ఉందే అనుకుంటూ చూస్తూ ఆగాం.
ఆ అయిదు నిమిషాల్లో ఆ సన్నటి వీధిలో గాల్లోకి లేచి, గోడల్ని తాకి, తిరిగొచ్చి మమ్మల్ని చేరిన ఆ మెత్తటి మ్యూజిక్ అలసిన మా శరీరాలకి మందులా పనిచేసి మమ్మల్నక్కడే కూర్చోబెట్టింది. అసలా మృదుమధురమయిన  మెలోడీ ధారల కింద మనసులు తలస్నానం చేసాయి అంటే అతిశయోక్తి కాదేమో.

 

ఒక పాట(?) అయ్యాక, నోటీస్ చేసాను. ఆ వీధిలోకి వచ్చిన వాళ్లెవ్వరూ పోవట్లేదని, అక్కడే ఆగిపోతున్నారని. పాటయిందని చప్పట్లయ్యాక తనొక సారి స్మైల్ చేసి తల వంచి చేతి వేళ్లని ఆ పళ్లెం మీద మళ్లీ ఆడిస్తూంటే, మా శరీరాల మీద మసాజ్ చేసినట్లనిపించింది.

అలా కొనసాగిన ఆతని కళ, తరువాతి అరగంటలో మాకు అవసరమయిన చికిత్సనీ, కావలసిన ఉత్తేజాన్నీ అందించింది.

అంతా అయ్యాక దగ్గరకెళ్లి అడిగాను. ఎప్పుడూ చూడలేదిది ఏమంటారు దీన్ని అని. చెప్పుకొచ్చాడు. రకరకాల దేశాల మ్యూజిక్ ప్లే చేసి చూపించాడు దాని మీద, ఇండియన్ నోట్స్ కూడా. చివరకి విజిటింగ్ కార్డ్ కూడా ఇచ్చాడు తన మ్యూజిక్ వెబ్ సైట్ తో. కానీ వెనిస్ లో వంద యూరోలు పెట్టుకొని కొనుక్కున్న వాటర్ బస్ వేపరొట్టె :) టికెట్లు పోగొట్టుకున్నప్పుడు, వాటితో పాటే ఇదీ పోయింది. ఆ టికెట్లని మళ్లీ ఏడ్చుకుంటూ కొనుక్కోక తప్పలేదు కానీ, ఇదెక్కడ తేగలం. సో అతని పేరేంటో కూడా మర్చిపోయాను.

ఎనీ వే.. తను చెప్పినవీ, నేను కనుక్కున్నవీ:

దీన్ని తను హార్మొనిక్ డిస్క్ అన్నాడు. ఇంకొంత మంది హాండ్ పాన్ అనీ, మరికొంతమండి హాంగ్ అని అంటారు. ఇది చాలా కొత్త ఇన్స్ట్రుమెంట్. 2000 లో కనుక్కోబడింది. దీంట్లో ఎన్నో వేరియేషన్స్ ని చాలా మంది ట్రై చేస్తున్నారు .  

స్విట్జర్లాండ్ లో ఇన్వెంట్ చేసారనుకుంటాను. డ్రమ్స్, కౌ బెల్స్, గాంగ్, మ్యూజికల్ సా ఇలాంటి వాటి నుండి వచ్చే సంగీతాన్ని ఇంప్రూవైజ్ చేసి   చాలా సంవత్సరాల కంటిన్యూయస్ ఇంప్రూవ్మెంట్ తరువాత ఈ షేప్ ఇన్స్ట్రుమెంట్ తయారయిందిట. ఇది బేసికల్ గా పర్కషన్ ఇన్స్ట్రుమెంటే డ్రమ్స్ లాగా, కానీ దీంట్లో మెలోడీ చాలా ఉంది. పియానో కూడా అంతే కదా పర్కషన్ పీసే కానీ ఎంత మెలోడీ మ్యూజిక్ సృష్టిస్తారు దాని మీద!!

ఫస్ట్ జనరేషన్ లో ముందు కేవలం డొల్లగా ఉండే రెండు స్టీల్ ప్లేట్లు అంటించినట్లుగా ఉండి మెలోడీ తక్కువా, డ్రమ్స్ మ్యూజిక్ ఎక్కువా వచ్చినట్లుగా ఉండేది. కాని దాని చుట్టూ చిన్న చిన్న సొట్టల్లా ఉన్నాయే :) అవి యాక్చువల్ గా చాలా ఇంపార్టెంట్.. నోట్స్ వాటినుంచే వస్తాయి. ఒక వైపు నుంచి ఇంకో వైపుకి వెళ్తూంటే హై నోట్స్ నుంచి మొదలయి, క్రమక్రమంగా లోనోట్స్ వస్తూంటాయి. కాని ఇప్పటికీ ఫుల్ స్కేల్ నోట్స్ రావింకా. ఇంకా రీసర్చూ లాంటిదేదో నడుస్తోందిట ఈ ఇన్స్ట్రుమెంట్ మీద.  ప్రస్తుతానికి సంవత్సరానికి కేవలం ఒక వందో, లేక రెండు మూడొందలు మాత్రమే తయారవుతున్నట్లుగా తెలుస్తోంది.

నాకు తెలిసి ఇంత కొత్త ఇన్స్ట్రుమెంట్ ని, అంటే నేను పుట్టాక కనిపెట్టబడిన ఒక కొత్త ఇన్స్ట్రుమెంట్ ని వినటం ఇదే మొదటిసారి నాకు. అసలు అమెరికాకి వచ్చాక, ముఖ్యంగా పిల్లల మ్యూజిక్ కన్సర్ట్స్ కీ, ఆడీషన్స్ కీ వెళ్లటం మొదలయ్యాక కొత్తగా చూసిన ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ ఎన్నో. నాకన్నా పెద్దగా, వెడల్పుగా ఉండే వాటిని మోసుకెళ్లే వందల కొద్ది పిల్లల్ల్నీ, వాటినేసుకొని వారానికి ఎన్నో సార్లు ఊరంతా తిరుగుతూ , పిల్లలకి హెల్ప్ చేసే తల్లులూ, తండ్రులనీ, తాతలనీ చూసి ఎన్ని సార్లు ఆశ్చర్యపోయానో, అడ్మైరింగ్ గా చూసానో. కానీ అవన్నీ కూడా నాకు కొత్త, అవి కొత్తవి కాదు. కానీ ఇది కొత్తగా కనిపెట్టబడిన ఇన్స్ట్రుమెంట్.ఈ హాంగ్ ని పాపులర్ చేయాలని యూరప్ లో చాలా చోట్ల పాషనేట్ కళాకారులు రోడ్ల మీదా, చౌరస్తాల్లోనూ ప్రదర్శనలిస్తున్నార'ట'.

అయితే,  దీని గురించి తెలుసుకుంటూంటే నాకు ఇంకో కొత్త వ్యక్తి డేనియల్ తగిలాడు నెట్ లో. వీణ్నో సారి వినండి (వీడు అని అఫెక్షనేట్ గా అంటున్నా). అసలు వాణ్ని చూస్తూంటే ఆ ఫ్రెష్నెస్, ఆ నవ్వూ, ఆ తృష్ణ, ఆ లిటిల్ ఇన్నోసెన్స్, ఆ ఆకలి, ఆ కళ్లల్లో మెరుపూ, పాషన్....  పదకొండేళ్ల వయసులో మార్చింగ్ బాండ్ లో మిలటరీ ప్రిసిషన్ తో ప్లే చేయగలిగే నైపుణ్యం సంపాయించిన అనుభవమూ, ఆ వయసులోనే ఇంగ్లాండ్ రాణి ఎదురుగా పర్ఫార్మ్ చేసిన అవకాశమూ, మ్యూజిక్ నోట్స్ ని టెక్నికల్ గా మోస్ట్ యాక్యురేట్ గా పలికించగలిగిన గిఫ్ట్ ...  అసలివన్నీ బోరింగ్ స్టఫ్ అని ఓ ఐదారేళ్ల క్రితం వదిలేసి ఇదేదో కొత్తగా ఉందే అని దీన్ని నేర్చుకొని,  ఆఫ్రికన్ నేటివ్ మ్యూజిక్ దీని మీద ప్లే చేస్తే ఎలా ఉంటుందో అని నేర్చుకోవడానిక్ ఆఫ్రికాకి నాలుగయిదు సార్లు వెళ్లి...

Oslo లో ఇతను రోడ్ మీద ప్లే చేస్తూంటే ఎవరో వీడియో తీసి యుట్యూబ్ లో పెట్టారట. దాదాపు ఐదారు మిలియన్ వ్యూస్ వచ్చాక ఇతనికి తెలిసిందిట. ఇంత పాపులారిటీ వచ్చిందా అనుకొని ఇంటర్నెట్ లో ఉండే పవర్ ఏంటో అర్ధమయి, తను ఇంటర్నెట్ మీద పడ్డానని చెప్తాడు. కాని ఆ వీడియో పెట్టినతను నా పేరు పెట్టలేదనీ, చివరికతన్ని చేజ్ చేసి పట్టుకొని ఆ వీడియోలో తన పేరు పెట్టించానని చెపుతాడు. 

ఇంతకుముందు ఎప్పుడూ ప్లే చేయని ఇన్స్ట్రుమెంట్ ని ప్లే చేయాలన్న పాషన్ పద్దెనిమిది నెలల్లో ఇరవైమూడు దేశాలు తిప్పిందిట, ఇలాగే అక్కడా ఇక్కడా వచ్చిన డబ్బులతో. సాఫ్ట్ వేర్ ని ఓపెన్ సోర్స్ చేయాలన్న ఫిలాసఫీని నమ్మినవాళ్లలా తిను కూడా ఇతని హాంగ్ మ్యూజిక్ www.hanginbalance.com లో ఫ్రీగా పెట్టాడు. తనేమంటాడంటే నా వెబ్ సైట్ లో మ్యూజిక్ కూడా స్ట్రీట్ లో నేను ప్లే చేసే లాంటిదే.. నా దగ్గిరకి వచ్చి చూసిన వాళ్లు నచ్చితే ఇవ్వాలనిపిస్తే రెండు కాయిన్స్ విసుర్తారు, ఇట్స్ గ్రేట్.. ఇవ్వకపోయినా పర్లేదు ఇట్స్ గ్రేట్ టూ అనంటాడు అదే నవ్వుతో.

డేనియల్ బెంగళూర్ కి వచ్చినప్పుడు TED టాక్ లో:  

ఇంకా కావలిస్తే లండన్ మూల మీద, టన్నెల్స్ లో, నార్వే నడి వీధుల్లో, చైనా గ్రేట్ వాల్ మీదా ఉన్నాయి. ఇతనే కాదు మిగతా చాలా మందివి ఉన్నాయి.

ఇదంతా చూస్తున్నప్పుడు, మళ్లీ మళ్లీ ఇలా వింటున్నప్పుడో.. ఎప్పుడో ఒకసారి తగుల్తుంది. చాలా సార్లు మామూలుగానే బతికేస్తూంటా రేపటి లెక్కలేవో, వాటికాడించాల్సిన రెక్కలేవో, తేవాల్సిన ముక్కలేవో, భద్రంగా కట్టాల్సిన తడికలేవో చూసుకుంటూ, చాలీ చాలని దుప్పట్లని తడిమి తడిమి కప్పుకుంటూ . కాని I have to tell you I hated him after a while because he made me to hate myself for few moments. నా ఒంట్లో ఒక్క కణం కూడా, ఒక కొత్త క్షణాన్ని సృష్టించలేకపోయింది జీవితంలో, అసలే సెల్ కూడా అందుకు పనికిరాదని తెలిసాక వచ్చే నిస్పృహ ఉంది చూసారూ...!

పైగా ఇలా దేశాలు పట్టి, వీధుల్లో వాయిస్తూ.. డబ్బుల మీదెప్పుడూ ధ్యాస పెట్టలేదు నేను. నా టికెట్లకీ, హోటల్స్ కీ సరిపోయేంతగా వస్తాయి.. అని చెపుతూ...

"As a musician I realized long time ago, that you will never go hungry"  అంటాడు అదే నవ్వుతో.

Indeed. I don't go hungry too, but..............

Read More

మౌంట్ విసూవియస్

మౌంట్ విసూవియస్...

ఇదొక వోల్కానో. మునుముందు ఎరప్ట్ అవబోయేదిగా పరిగణించబడే ఒక యాక్టివ్ వోల్కానో.

రోమ్ కి సమీపదూరంలో పాంపే, హెర్కులేనియం నగరాలని  సమూలంగా నేలమట్టం చేసి, ఆ నగర పౌరులని సజీవసమాధి చేసిన అగ్నిపర్వతంగా ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఇది సుపరిచితం.

79AD సంవత్సరంలో హిరోషిమా, నాగసాకి బాంబ్స్ కన్న ఒక లక్షరెట్ల ఎక్కువ వేడితో ఈ పర్వతం లావానీ, యాష్ నీ, మౌంటెన్ రాక్స్ నీ ఎగచిమ్మి ఆకాశాన్నంటి, అటుపై పక్కనున్న పాంపేని ఇరవై అడుగుల లోహపొడిలో ముంచెత్తింది. అప్పుడు పైకెగసి న మోల్టెన్ రాక్ మెటీరియల్ , యాష్ తో కలిసి అతి సన్నటి బూడిదలా తయారయిన ఆ పదార్థం అత్యంత వేడితో భూమ్మీదకొచ్చి, చుట్టూ ఎన్నో మైళ్లకి వ్యాపించింది. ఆ వేడి తగలగానే మనుషులు ఎలా ఉన్నవారలానే అదే క్షణం లో చనిపోయారు. కాని విచిత్రంగా వాళ్లని కమ్మేసిన అతి సన్నటి బూడిద వెంటనే గట్టిపడింది. లోపల ఉన్న శరీరాలు శతాబ్ధాల కాలంలో క్షీణించి నశించి పోయాయి, కాని పైన గట్టిపడిన బూడిద ఆ శరీరాపుకాటారాన్నీ అలాగే ఉంచుకుంది. దాదాపు పదిహేను వందల సంవత్సరాలు కాలగర్భంలోనూ, బూడిదలోనూ మునిగిపోయిన ఈ పాంపే నగరాన్ని 1599 లో మొదటిసారిగా, 1748 లో మరింత విస్తృతంగా ఆర్కియాలజిస్టులు కనుగొన్నారు. ఆ బూడిద కింద ఉన్న మనుషుల ఆకారాలూ, వస్తువులూ ఏ రకమయిన గాలీ, తేమా జొరపడక భద్రంగా ఉన్నాయి. ఆర్కియాలజిస్టులు ప్లాస్టర్ ని ఆ కావిటీస్ లోకి ఇంజక్ట్ చేసి, కొంతమంది శరీరాల మీద ఉన్న వస్త్రధారణ గుర్తులతో సహా మనుషుల చనిపోయిన క్షణంలోని ఆకారాలని రిట్రీవ్ చేయగలిగారు. అలా ప్రాచుర్యం లోకి వచ్చిన పాంపే గత 250 సంవత్సరాలుగా  సందర్శకులని ఆకర్షిస్తూనే ఉంది. పాంపే మీద ఎత్తైన పడగలా నించుని ఉన్న ఈ మౌంట్ విసువియస్ ని ఈ రోజుకి కూడా ప్రమాదకరమయినదిగా వోల్కానాలజిస్టులు పేర్కొంటారు.

గత వంద సంవత్సరాల కాలంలో యూరప్ లో ఎరప్ట్ అయిన ఒకే ఒక్క అగ్నిపర్వతం ఇది. ఇటలీకి వెస్ట్ కోస్ట్ లో, నేపుల్స్ నగరానికి 4,000 అడుగుల పైన యూరప్ లో ఈరోజు అన్నిటికన్నా ఎక్కువ ప్రమాదకరమయిన అగ్నిపర్వతంగా పరిగణించబడుతూ, ప్రపంచంలో మిగతా అగ్నిపర్వతాల కన్నా ఎంతో క్లోజ్ గా మానిటర్ చేయబడుతున్న యాక్టివ్ వోల్కానో ఇది. కొన్ని డజన్ల సెన్సర్స్  దాని టేంపరేచర్, అది వదుల్తున్న వాయువుల డేటాని, ఇరవైనాలుగు గంటలూ కింద ఉన్న నేపుల్స్ నగరం లోని మౌంట్ విసీవుయస్ అబ్జర్వేటరీకి పంపిస్తుంటాయి. యూరోపియన్ సాటిలైట్ ఒకటి దీన్ని మానిటర్ చేస్తూ ఉంటుంది. కనీసం ఇద్దరు సైంటిస్టులు ఈ డేటాని రోజంతా గమనిస్తుంటారు. కమ్యూనికేషన్ సిస్టమ్స్ లో ఎక్కడైనా తేడా వస్తుందేమో అని డేటాని, కేబుల్, టేలిఫోన్, రేడియోల ద్వారా కూడా పంపుతూ  ఉంటారు.

రీసెంట్ గా 1944 లో జరిగిన ఎరప్షన్ లో లావా 11 రోజుల పాటు విరజిమ్మి కొంతమంది ప్రాణాలు హరించి వేలమందిని నిరాశ్రయుల్ని చేసింది.  అందుకే ఈ సారి జరగబోయే(!) ఎరప్షన్ కి ఆ ప్రాంతం చుట్టూ ఉండే నగరాలు/గ్రామాల్లోని ఆరు లక్షల పౌరులు నివసించే ప్రాంతాల్ని రెడ్ జోన్ కింద డిక్లేర్ చేసి, అంతమందినీ ఎవాక్యుయేట్ చేసే ప్లాన్స్ ని సిద్దంగా పెట్టుకుంది. మరి అన్ని లక్షల మందిని ముందే ఎవాక్యుయేట్ చేయాలంటే, కనీసం రెండు వారాలయినా పడుతుందనీ, కాబట్టి ఆ రెండు వారాల ముందే ఎరప్షన్ ని ప్రిడిక్ట్ చేయగలిగే డేటా గాదరింగ్ నీ, అందర్నీ సురక్షిత ప్రాంతాలకి ముందే తరలించే సాంకేతిక నైపుణ్యత ని కూడా ఇటలీ ప్రభుత్వం సమకూర్చుకుని సన్నద్ధంగా ఉంది అని చెపుతారు.

ఈ పర్వతం కిందే ఉన్న పాంపే పట్టణానికి అతి సమీపం లో ఉండేది నేపుల్స్ అనే పెద్ద నగరం.  రేవు పట్టణంగా దాదాపు 2,000 ఏళ్ల క్రితం , నిరంతర ప్రయాణీకులతో, వర్తకంతో, రోమన్ కాలానికి వైభవంగా గడిపిన పాంపే లో ఈ రోజుకీ, ఆనాడు పరచిన రోడ్లు, మెట్లూ, పక్కాగా ప్లాన్ చేసి నిర్మించబడ్డ డ్రైనేజ్ సిస్టమ్స్, ప్రధాన రహాదారీ, కూడలి, మార్కెట్ ప్లేస్, తినుబండారాలు వండి సర్వ్ చేసే ప్లేసేస్, ఆడిటోరియం, మెన్, వుమెన్ కి సెపరేట్ గా లెడ్ పైప్స్ లో హాట్ వాటర్ తో స్పా లాంటి సౌకర్యాలూ, ఎక్సర్ సైజెస్ రూములూ, వర్తకప్రయాణికులు మజిలీలో ఆగినప్పుడు వారి కోసం సెక్స్ సర్వీసెస్ అందించే అమ్మాయిల గృహాలు వాటిల్లో వాత్సాయన భంగిమల చిత్రాల మొజాయిక్ పలకలూ, గ్రీక్ , రోమన్ గాడ్స్ అపొలో టెంపుల్ ఇలాంటివన్నీ ఇప్ప్పటికీ చూడవచ్చు.

పాంపేని చూడాలని షుమారుగా 25 మిలియన్స్ విజిటర్స్ వస్తూంటారు ప్రతి సంవత్సరం. ఇటలీకి వెళ్తూ ప్రిపేర్ చేసుకున్న ఇటినరీ లో పాంపే కూడా పెట్టుకున్నాం కానీ, ఆ మౌంట్ వుసీవుయస్ పైకి వెళ్లాలా వద్దా అన్నది అక్కడికి వెళ్లాక చూడొచ్చులే అనుకున్నాం. రోమ్ నుంచి నేఫుల్స్ కి గంటకి మూడు వందల కిలోమీటర్ల స్ఫీడ్ టచ్ చేసిన హై స్పీడ్ ట్రెయిన్ లో వెళ్లి, అక్కణ్నుంచి మన ముంభై, చెన్నై లోకల్ ట్రెయిన్స్ బెటర్ అనిపించేలా నిలువెత్తు గ్రాఫిటీతో మునిగి ఉండి నాకు ఆశ్చర్యాన్నీ, చిరాకునీ పుట్టించి ఉండే  లోకల్ ట్రెయిన్స్ లో నేపుల్స్ నుంచి పాంపే కి ఒక అరగంట-నలభై నిమిషాలు ట్రావెల్ చేసి పాంపేలో దిగి, పాంపే విజిట్ అయిపోగుట్టుకున్నాక.. ఇంకా టైం ఉండటంతో మైదానంలో నిలపడి తల పైకెత్తి దూరంగా చూట్టం మొదలెట్టాను.

అసలు పాంపే కి విజిటర్స్ ని  రప్పించటానికి మూలకారణమయిన మౌంట్ విసీవుయస్ కేసి దీర్ఘంగా చూస్తూంటే, అసలు నాకే పాపమూ తెలీదు, చూడు నేను ఎంత అందంగా, ఠీవీగా నించుని ఉన్నానో అన్నట్లుగా కనిపించింది నాకు. అసలే బ్యూటిఫుల్ డే విత్ క్లియర్ స్కైస్... మంచి వెదర్.. భూమి పుట్టినప్పట్నుంచీ నేనిక్కడే ఉన్నాను ప్రశాంతంగా, కావలిస్తే ఇన్నాళ్లూ నాతో ఉన్న ఈ Naples Bay లో అత్యంత అందంగా కనపడే ఈ నీళ్లనీ, బకెట్ లిస్ట్ అని మీ మానవులు పెట్టుకునే పట్టికలో ఉండే ఈ నేపుల్స్ బే ప్రాంతాన్నీ అడుగు అని నాతో మాట్ళాడినట్లు అనిపించింది.

ఓహో అవునా, సరే అయితే నువ్వేంటో , నీ అమాయకత్వం ఏంటో, నీ పైనుంచి ఆ సుందరమయిన నేపుల్స్ నగరాన్నీ, దాన్ని చుట్టేసిన ఆ స్వచ్చమయిన నీలిరంగు నీళ్లనీ నా కళ్లతో చెక్ చేసుకుంటాను వస్తున్నానుండు అని సిద్దమయ్యాను.

పైన మంటలూ, యమలోకంలోలా సలసల కాగుతున్న లోహామిశ్రమాలూ,
మీది మీదికి ఎగసిపడే నిప్పు రవ్వలూ అలాంటి సీన్స్ ఏం లేవక్కడ :)) హ హ అలా ఉండవని తెలుసులెండి కానీ జస్ట్ ఇన్ కేస్ మనం పైకి వెళ్లగానే కాస్త యాక్టివిటీ ఊపందుకొని ఉంటే ఎలా ఉంటుందా అని :)))) ఎనీవే  అక్కడంత సీన్ ఏం లేదు, ఓ పేద్ద క్రేటర్.. దాంట్లోంచి ఆ సల్ఫర్ వాసన మాత్రం తెలుస్తోంది బానే. కొన్ని సార్లు చాలా పంజెంట్ గా వస్తాయట.. అపుడు కళ్లు కూడా మండుతాయని చెప్పారక్కడి వాళ్లు.

కిందంతా వేడిగా సమ్మర్ డే కదా, పర్లేదులే అనుకున్నాను పైన చల్లగా ఉంటుందని తెలిసి కూడా... కానీ బాబోయ్.. చలి బాగా ఉంది అక్కడ.. అస్సలు చలికి ప్రిపేర్డ్ గా వెళ్లలేదు మేం. తప్పనిసరిగా థిక్ స్వేట్టర్, తలకీ, ఎట్ లీస్ట్ చెవులకి ప్రొటెక్టివ్ వేర్ తీసుకెళ్లటం బెటర్. కాకపోతే ఉండేది కొద్ది సేపు కాబట్టి పర్లేదు కాని , ఇదో ఇలా ఈ గైడ్ లాగా చాలా సేపు ఉండాల్సి వస్తే పేలుద్ది ఫ్రీజింగ్ వెదర్. హాట్ సమ్మర్ లోనే అలా ఉంటే  చల్లగా ఉండే సెప్టెంబర్, అక్టోబర్, మార్చి ల్లో ఎలా వెళ్తారో ఏమో విజిటర్స్ అనుకున్నాను.

Read More

తను తిరిగిన దారుల్లో

"సుదూరం లోకి సాగిపోయ్యే రైలు పట్టాల మీద మధ్యాహ్నపు వేళల ఎండ గీసిన వెండి అంచు గీతలూ, దడదడలాడే బోగీల చప్పుళ్లూ, ఇంజన్ కూతలూ, గాల్లోకి అలముకునే పొగా, ఇనపతలపుల వాసనా......................, "

అంతే , ఆ ఇనపకిటికీల వాసన ఎంత బలంగా ముక్కుని తాకిందంటే, 

ఏ వాసనా లేని, చుట్టూ కళ్ళకింపు రంగులతో నింపబడి, ఖరీదైన కలర్ కాంబినేషన్ల దుస్తుల్లోని అందమైన మనుషులు 'నేనే' ముఖ్యం వాళ్లకి అన్నట్లుగా నవ్వుతూ పలకరించే వాతావరణం మధ్య కూర్చుని, కొద్ది నిమిషాలల్లో బరువు తేలికయ్యి, గాల్లోకి తేలిపోయి ఆ సుఖంతో మత్తుగా నిద్రలోకి జారిపోయే అలవాటయిన అనుభవం కోసం సిద్దమవుతున్న నేను ఒక్కసారిగా ఉలిక్కిపడ్డాను. ఉన్నపళాన బయటపడి, ఆ మధ్యాహ్నపు వేడి పొగ అంచు అంటిన గాలిని పీలుస్తూ, ఆ రైలు కిటికీ పక్కన కూర్చొని ఆ ఇనప వాసనని గుండెల్నిండా బలంగా పీల్చాలని ఎంతగా అనిపించిందో!!

చదువుతున్నది ఆపేసి, కళ్లు మూసుకొని warp drive చేసి తండ్లాడాను ఆ వాసన కోసం. ఒక వాసన కూడా అస్థిత్వ రూపకల్పనలో ఒక చిన్న భాగమవుతుందని ఇది రాస్తూంటే తెలిసొస్తోంది.

హబ్బ, ఎప్పటి రైలు ప్రయాణాలూ!!, తరచుగా ఊర్నించి గంటల కొద్దీ ఆ పొగబండిలో. ఎండంతా మనిషి మీద నుంచే..కిటికీ ఊచలకి వీలయినంత వరకీ తలని బయటకి నొక్కి పెట్టి, గడ్డం కింద చేయి పెట్టుకొని, ఆ 'ఎండ గీసిన వెండి అంచు గీతల' వెంట కళ్లు సారించి, బోగీ ఊగినప్పుడల్లా, ఆ వెండి అంచు తళతళ కదలికల్లో సూర్యుడి ప్రతిబింబం కోసం వెతుక్కోవటమో, లేదంటే కళ్లు కిందకి వంచి ఆ వెండి అంచు వెంట వేగంగా వెళ్లి, పట్టాల మీద సూర్యుణ్ణి తదేకంగా చూట్టమో, ఎన్నిసార్లని!!

వెళ్ళేదిశకి వీపు పెట్టి కూర్చుంటే ధూళి కణాలు కళ్లల్లో పట్టం తప్పించుకోవచ్చనీ, అప్పుడప్పుడూ గప్పున వదిలే పొగ వళ్లంతా కప్పేయకుండా కాపాడుకోవచ్చనీ మెదడు చెప్పినా వినకుండా, పోట్లాడి ముందుగా ఒక పుస్తకమో, మరోటేదో విసిరేసి 'ఆ' కిటికీ పక్క సీట్లోకి తోసుకుంటూ వెళ్ళి , కాస్త వేగమందుకున్నాక ఆ ఎదురు గాలి కోసం తల ఏటవాలుగా పైకెత్తి కళ్లు మూసుకొని , ఇంకాసేపయ్యాక దగ్గర్లో వరసగా వస్తూన్న చెట్లకింది "ఊదారంగు నీడల"లోకి వెళ్లిపోయిన నాతో నేనే దోబూచులాడుకుంటూ చేసిన ప్రయాణాలు! 

ఎవరీయన?!! 

***

చీకటిలోంచి, కళ్లు చిట్లించే వెలుతురులోపలకి వచ్చి సెక్యూరిటీ క్లియర్ చేసి, గేట్ దగ్గరికి నడుస్తున్నా.

"ఎక్కడున్నారు, ఎయిర్ పోర్ట్? " అంటూ ఈమెయిల్.

"అవును, ఏం" 

" మీ ఫోన్ లో పిడిఎఫ్ ఓపెన్ అవుతుందా? "

" అవుతుంది "

"మొన్నొక పుస్తకం పంపాను, గుర్తుందా, అసలా ఈమెయిల్ ఉందా, డిలీట్ చేసారా :) సరేలే ఎందుకు వెతుకుతారు కానీ, అటాచ్మెంట్ పంపాను దీనితో, ముందిది ఓపెన్ చేయండి"

"యా, ఈమెయిల్ ఎందుకు డిలీట్ చేస్తానూ? ఉంది ఆ పుస్తకం, ఇంకా చూడలేదు, వీకెండ్ కదా కుదర్లేదు. సరే చూస్తాను "

"చూస్తాను కాదు, ఇప్పుడు ఓపెన్ చేయండి" కరుణ నిండిన సాధికార స్వరం.

దేవుడా, ఈ అమ్మాయి నీ చేతుల్లో తయారయ్యక, ఈ భూమ్మీదకి వదిలేముందు, నువ్వు నీ సృష్టి గురించి ఏం అనుకున్నావో ఒకసారి తెలుసుకోవాలనుంది స్వామీ.

"ఇప్పుడే ఫ్లైట్ లోపలకి సీట్ళోకి వచ్చి కూర్చున్నా, కొద్ది సేపట్లో నిద్రపోతాను, తరువాత తప్పనిసరిగా చదువుతాను ఓకేనా" 

"కుదర్దు, ఇప్పుడే ఓపెన్ చేసి డైరక్టుగా పేజ్ నం. 67 కి వెళ్లిపోండి . [అంతకుముందు మెయిల్ లో పంపిన పుస్తకాల గతేమయిందో నాకు తెలుసు]"

ఈ పిల్లతో వల్ల కాదబ్బా. అమ్మ చూపించే అధికారమే అంతా.

***

అప్పుడు తెరిచాను. ముందు పేజీలలో రచయిత చెప్పిందేంటో వినకుండా నేరుగా 67 కి పోవటం ఇష్టం లేక,

మొదటి పేజీలో మొదట్లోనే..

"......... ఇనపతలపుల వాసనా, వెనక్కి సాగిపోయే గ్రామాలూ, అక్కడక్కడ ఏ తుమ్మచెట్టుకిందనో పరచుకునే ఊదారంగు నీడలు గుర్తొస్తాయి......... మరీ పసితనంలోనే ఇల్లువదలి ఎక్కడో ఒక దూరపు పాఠశాలకు పోవలసి వచ్చిన బాల్యంలో, ఒక బస్సు కిటికీనో లేదా రైలుకిటికీనో ఆశ్రయించి ఏ పంటపొలాల మీద తూనీగ గానో, ఏ మబ్బుదారుల్లో మెరుపుగానో నా మనసుని పోనిచ్చే వాణ్ణి. ఏవేవో కలలు కంటూండే వాణ్ణి. "

నేను కదా ?! 

అసలెవరితను? ఇంతకీ పుస్తకం వచ్చినప్పుడు ఈమెయిల్ లో ఏదో రాసినట్లు గుర్తు, లెట్ మీ సీ.

"ఇది మీరు తప్పక చదవాల్సిన పుస్తకం . ఈయన స్టైల్ గురించి నేను సర్టిఫై చేయక్కర్లేదు మీకు బాగా తెలిసే ఉంటుంది . అసలు అరకు , శ్రీశైలం గురించిన వర్ణన ఆసలు నేను ఎంత మైమరచి చదివానో . బ్యూటిఫుల్ . ఇహ ఇంగ్లాండ్ గురించి అయితే మాత్రం మీకు చాలా చాలా ఇంటరెస్టింగ్ ఉంటుంది . తెలుగులో కూడా ఇంత మంచి travelogues ఉన్నాయని తెలీదు నాకు. అసలు ట్రావెలాగ్ రాసే ప్రతి ఒక్కరు ఒకసారి అవి ఎలా రాయాలో ఇది చదివి అప్పుడు రాస్తే బావుండు . నేను ఓవర్ హైప్ చేయటం ఇష్టం లేదు కానీ, గత కొద్ది కాలంలో నాకు చాలా నచ్చిన బుక్ ఇది. of course, నా టేస్ట్ అంత గొప్పది కాదు కానీ ఆయన లాంగ్వేజ్, రాసిన విశేషాలూ, అబ్జర్వేషన్స్, మనుషుల మీది ప్రేమా అండ్ వాట్ నాట్?!! He mesmerized me! ............"

నో, నాకు ఈయన గురించి తెలీదు, బ్లాగ్ ప్రపంచంలో ఎక్కడో రెండు సార్లు ప్రస్తావన చూసి ఉంటానేమో. గమ్మత్తైన పేరు.

నేరుగా ఆ 67 వ పేజీకే పోయాను.

"...మరీ ముఖ్యంగా, చారిత్రక స్థలాలు చూడటమంటే, నాకెక్కడ లేని ఉత్సాహం. అటువంటి చోట్ల నాకూ, నా ముందు ఈ భూమ్మీద నివసించిపోయిన పూర్వమానవులకీ మధ్య ఒక సంవాదమేదో జరుగుతుంటుంది అనుకుంటాను... "

"ఇంగ్లాండ్!, 

షేక్స్పియర్ రంగభూమి. షెల్లీ, కీట్స్ ల ఇంగ్లాండ్, వర్డ్స్ వర్త్, కాలరిడ్జిల ఇంగ్లాండ్, డికెన్స్, డీక్వెన్సీల ఇంగ్లాండ్, షా, లారెన్స్ ల ఇంగ్లాండ్, మిల్, రస్కిన్ ల ఇంగ్లాండ్, న్యూటన్, డార్విన్ ల ఇంగ్లాండ్, ఆక్స్ ఫర్డ్, కేం బ్రిడ్జిల ఇంగ్లాండ్, స్మిథ్, బెంథామ్ ల ఇంగ్లాండ్, చాప్లిన్, హిచ్ కాక్ ల ఇంగ్లాండ్, మార్క్స్, ఎంగెల్స్ ల ఇంగ్లాండ్, గాంధీ, నెహ్రుల ఇంగ్లాండ్, నా దేశాన్ని పాలించిన ఇంగ్లాండ్, నా జాతి ద్వేషించిన ఇంగ్లాండ్, మా మనుషుల్ని మేల్కొలిపిన ఇంగ్లాండ్. పరస్పర విరుద్దమైన ఎన్నో భావాలు, బలమైనవీ, కోమలమైనవీ; స్పష్టమైనవీ, అస్పష్టమైనవీ ఎన్నో తెరలు తెరలుగా తరలిపోయాయి.. పునరిజ్జీవనం, మాగ్నకార్టా..........చరిత్ర-వర్తమానం విభజనరేఖలు చెరిగిపోయిన విశిష్టబిందువు వద్ద నిల్చున్నానన్న భావన నన్ను సంభ్రమపరిచింది".

ఓ ఎస్, మాగ్నకార్టా!

ఎవరబ్బా ఈయన? 'ఋతుపవనాల మలుపుల్లో తొలిజల్లులు' వేసిన మంత్రాల గురించీ, అవి 'వేసవి నేలల్ని తడుపుతున్నప్పుడు' పుట్టించిన కొత్త ఆయువుల గురించీ మాట్లాడుతూ మాగ్నకార్టా లోకి వెళ్లిపోయాడు!

ఇందాకటి ఈమెయిల్ ఫినిష్ చేయనే లేదు. ఏంటది?

"................మనుషుల మీది ప్రేమా అండ్ వాట్ నాట్?!! He mesmerized me! ముఖ్యంగా మీలాగా ఆయన నేచర్ ని, హిస్టరీ లని ఇష్టపడ్డా, మీలాగే తనకీ హిస్టరీయే కాస్త ఎక్కువిష్టమనుకుంటా. I seriously want to know your opinion on his travelogue".

***

నాలాగే ఈస్ట్ నుంచి వచ్చిన మనిషీయన. వెస్ట్ ఎలా కనపడింది?. ఇంగ్లాండ్ చరిత్ర తవ్వటమంటే, ప్రస్తుత ప్రపంచ చరిత్ర తవ్వటమే. ఎంపైర్ ఎండ్ అవ్వచ్చేమో, కాని ఇష్టమున్నా లేకున్నా, ఇంకా నడుస్తున్న చరిత్ర అది. మనసొప్పుకోకపోయినా అది మనందరి చరిత్ర. అసలు ఆయన దృష్టిలోకి ఏం వెళ్ళాయి? ఏయే మెతుకులు పట్టుకుని చూడాలనుకున్నాడు? 

ఈయన ఒక గాఢ భావుకుడన్నది తెలూస్తూనే ఉంది. నేత్రద్వయం సహాయంతో ఊహాలోకాల్లో వేసుకున్న చిత్రాలని పచ్చటి తెర మీదకి తిరిగి చిక్కటి వచనంలో ప్రొజెక్ట్ చేయటం ఆయన బలమే, కానీ గిరగిరా తిరుగుతూ దొర్లిపోయే ఈ గుండ్రటి ప్రపంచం దారిలో తనే తెల్లటి తెరయై పరుచుకోని, అది వెళ్లిపోతూ విడిచిపోయిన ముద్రణలు భద్రపరచుకోని, తనే ఒక పెయింటింగ్ అయిపోవడం ఈయన ప్రత్యేకత. అనుభూతుల్ని కలిగించే చిత్రంగానే కాదు, అధ్యయనం చేయాల్సిన గ్రంధంగా కూడా తను ఎదగడం ఈయన సత్యశోధన ప్రయత్నాలకి సాక్షం.

అసలివన్నీ కాదు. వీటన్నిటికన్నా మిన్నగా, ఈయన ఒక గొప్ప విధ్యార్ధి. 

కొత్త విషయం నేర్చుకోవటానికి వెళ్లినప్పుడు, మసక ముగ్గుపిండి కలరే కాదు, మరే ఇతర రంగూ పైన పేరుకోని నల్ల పలకని శుభ్రంగా పెట్టుకుని తీసుకుని వెళ్లే ఒక సిన్సియర్ విద్యార్థి.

అంతేకాదు ఈయన మనస్సొక పరుసవేది. తన ఇంద్రియాలకి గోచరించినవీ, అంతచక్షువులకి స్ఫురించినవీ ఆయన రాసుకుంటున్నప్పుడు, ఆ మనో:పలక పైన కంటికి కనిపించని అరల లోకి,పొరలలోకి అవన్నీ కవిత్వమై ఇంకుతాయి అనుకుంటాను. 

అందుకే కాబోలు, మన అదృష్టం బావుండి అది మనకి చదివే అవకాశం దొరికిన రోజున, చిక్కటడవి లాంటి చరిత్ర సైతం పత్రహరిత వనమై మనల్ని లోపలకి ఆహ్వానిస్తుంది. మనమెప్పుడూ చదవని కవుల కవిత్వానువాదాలు, తియ్యటి పళ్ల రూపం దాల్చి చేతికందే ఎత్తులో వేలాడుతుంటాయి. చర్చ్, స్టేట్ వ్యవహారాల ఏనుగులు మనముందే గంభీరంగా చెవులూపుకుంటూ వెళతాయి. మర్రిచెట్టు పైన కోకిల పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతం వినిపిస్తుంది, ఆ చెట్టు కింద కూర్చున్న తత్వవేత్తలు ఆ పాటలో, తమ పాఠాలు కలుపుతారు. పశ్చిమ గ్రామీణ ప్రాంత సౌందర్యాలు నెమలికంఠం రంగు పరికిణీలు కట్టుకున్న అమ్మాయిలయి అనంతమైన ఆకుపచ్చటి మైదానాల్లో ఆడుకుంటాయి. 

నాటకానికి మకుటాయమైన ప్రదేశంలోంచి వచ్చిన ట్రెడిషనల్ నాటకాలు, ఫౌస్ట్ నాటకాలూ అప్పటికప్పుడు అడవిలో మనకోసం ప్రదర్శించబడతాయి. థియేటర్ అనుభవాలు, గ్రామీణ జీవితపు కబుర్లూ, లైబ్రరీల, మ్యూజియం ల, గ్యాలరీల సందర్శనాలు వనంలోని చెట్లయి, ప్రతీ చెట్టూ పైనా ఉండే రామచిలుకలు మనల్ని దగ్గిరకి పిలిచి తమతమ చెట్ల గురించి ముచ్చట్లు చెపుతాయి. 

వెదురుబొంగులూ, రావిచెట్టు ఆకులూ, సరస్సు పక్కన రెల్లుగడ్డి పొదలు కలిపి చేసే ఆహ్లాద ధ్వనుల్లో పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ ఆరోహణావరోహణల్లోని బి.బి.సి సింఫనీలూ, స్ట్రావిన్ స్కీ కృతులూ వినిపిస్తాయి. రెనసాన్స్ నాటి చిత్రకళా మేఘం చివరనుండి జారి, మోడర్న్ ఫోటోగ్రఫీ మెరుపొకటి కనిపించని చీకట్ల మీద మెరిసి, చాటున దాక్కున్న దృశ్యాల్ని చూపిస్తుంది. అంత త్వరగా అంతుపట్టని ఆధునికశిల్పకళ, ఊహా మేఘమై అర్ధం చేసుకోగలిగే ఆకారం లోకి వదిగి రంగులు మారుతుంది. 

లండన్ నగరం 'లక్షపక్షులు వాలిన రాజోద్యానంలా' కళ్ల ముందు ఆవిష్కృతమవుతుంది. మేఘం చాటు చంద్రుడి వెన్నెల కొండపై పడి శిఖరాగ్రాన కూర్చున్న లండన్ పట్టణం, కిందనున్న వనమంతటికీ మెరుస్తూ కనపడుతుంది. వీధిపక్కన వాయిద్యం వర్షారణ్యపు మిస్ట్ అయి మన మీద కురుస్తుంది. వనంలో మనం దారి తప్పితే థాచర్, మేజర్, బ్లెయిర్ లు సరయిన దారి చూపించటానికి నేనంటే నేనే సరయిన వ్యక్తినని పోటీ పడి వస్తారు. 

షేక్స్పియర్ బాలనాగమ్మ మాంత్రికుడవుతాడు. క్రైటీరియన్ నాటకశాల లో కొత్త స్క్రిప్ట్ రచయితలు ఆ మాంత్రికుణ్ని బంధించి గేళి చేసే రాకుమారులవుతారు. పారిశ్రామిక ఆర్ధిక వ్యవస్థ, వ్యక్తి శ్రేయోవాదం, సాంఘికవాదాలు బుర్రకథల రూపం దాల్చుతాయి. 

మార్క్స్, ఎంగెల్స్ మనం తిరుగుతున్న వనం లోని చెట్ల కాండాల్ని పరీక్షించడానికి వచ్చి, మనకేసి ఎగాదిగా చూసి పెదవి విరుచుకొని తలలడ్డంగా ఊపుతూ పోతారు. ఊహలవాడ యుటోపియా లో ఉల్లాసంగా సాగిన థామస్ మూర్ నడక, వాస్తవం వాగు రాళ్ళడ్డం పడి బోల్తాపడినప్పుడు, వనంలో వంతెన మీద మొండెం నుంచి తెగ్గొట్టబడిన ఆ స్వప్నప్రపంచపు తల వేలాడుతూ ఊగి ఆగిన దృశ్యం దుఖాన్ని తోడుతుంది. 

మన గాయం మీదనుంచి రాలిన రక్తపుధూళి ని కప్పుకున్న కోహినూర్ వజ్రం ఎప్పుడో తప్పిపోయి, ఇప్పుడు ఇక్కడ ప్రత్యక్షమవుతుంది. కానీ వనం లోంచి వెళ్లే ప్రతీ బాటసారి నిబిడాశ్చర్యంతో తడమడంతో కడగబడటం వల్లనేమో, స్వచ్చధవళంలా ఆకుచాటునుంచి మెరుస్తుంది.

ఎముకలుకొరికే చలిలోని బిక్షగాళ్లు కలతనిద్రల్లోంచి నడచొచ్చి పచ్చనివనంలో కాకులయి వాలతారు.

మరోతోవ లేకుండా ప్రపంచాన్ని అక్షరాస్యత వైపు నెట్టిన గూటెన్ బర్గ్ తొలి ముద్రిత గ్రంధం చెట్టు తొర్రలో కనపడ్డప్పుడు కమ్మిన ఉద్వేగం సుడిగాలయి రేగుతుంది. ఒకప్పుడు అల్లనేరేడి పళ్లని విరివిగా రాల్చిన చెట్టు ఈ రోజు ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఒకటీ అరా కాయ విదిలిస్తోందని ఇంగ్లీష్ సినిమా గురించి వాపోయిన వైనం వేడిగాలయి చుడుతుంది.

***

ఏం చెప్పను?

వనమంతా తిరిగొచ్చాక కండెన్స్డ్ మిల్క్ తో ఒక తీయటి పానీయం తాగిన అనుభూతిని మిగిల్చి, తల పైకెత్తి గ్లాస్ లోని ఆఖరి చుక్కలు సైతం గొంతులోకి వంపుకోవాలనిపించి, ఆ పై ఇంకా కావలనిపించి గ్లాస్ వెనకాల ఒకచేత్తోబాదినట్లుగా, అక్కడక్కడా పేజీలు తిప్పి మళ్లీ చదివి, ఆ పై మొదటిసారి గ్లాసోవర్ చేసిన లైన్లని తిరిగి చదివిపించాలనిపించే శైలి ఈ చినవీరభద్రుడి గారిది.

***

ఇంతకీ ఈ నిత్య పథికుడు నడుస్తూ చూస్తూ ఏమనుకున్నాడు? 

"..... దాని ఉదాసీనతా, గతంలోని రక్తపు చారికలు, అది లేవనెత్తిన పారిశ్రామిక నమూనాలోని భయానక పరిణామాలు, దాని అంతర్గతసంక్షోభం నాకు కలిగించిన సిక్ నెస్ మొదటివారమంతా నన్నంటి పెట్టుకునే ఉంది.......................కానీ ఈ నాగరిక ఉదాసీనతలో సూర్యరశ్మిలాగా మనుషుల ఆత్మీయత నన్నూరడించింది"

".......బ్రిటీష్ ఆంథ్రోపాలజిస్టుతో నేనన్నాను కదా....నన్నాకర్షించినవెన్నో ఉన్నప్పటికీ నేను మొట్టమొదట చెప్పగలిగేది మీ ప్రజలు అభ్యాగతుల పట్ల చూపిస్తున్న ఆదరణ. నా దేశం తన ఐదువేల ఏళ్ల సాంస్కృతిక చరిత్రలో ఎన్నో విలువల్ని పైకి తీసుకొచ్చింది. కాని ఆగంతకుడు, అభ్యాగతుడూ నీ ఇంటిముందుకు వచ్చినప్పుడు అతన్ని మిత్రుడిగా చేరదీసుకోవడమనేది నా దేశంలో ఇంకా ఆదర్శమే తప్ప పూర్తి ఆచరణకు రాలేదు. కాని ఇక్కడ ఎన్నో ఉదాహరణలు. మీ దేశం వైభవం మీ పరిశ్రమల్లో , కవిత్వంలో, రాజవంశీకుల ఆభరణాల్లో, ఆర్కిటెక్చర్ లో లేదు. అది అపరిచుతుల్ని మిత్రులుగా దగ్గరకు తీసుకోగలిగే సంస్కారంలో ఉంది అని"

".....తన లోపాల గురించి తనకు గల ఈ జాగృతి లోనే ఐరోపీయమానవుడి నిజమైన విజయం ఉందనిపించింది నాకు. .."

"..ఆ రాత్రి నేను క్రీస్తు పునరుత్థానం చెందడాన్ని కళ్లారా చూసాను. మృత్యుతుల్య హిమరాత్రులనుండి సూర్యరశ్మిమంతమైన వసంతప్రభాతల్లోకి మేల్కొంటున్న జనజీవితం నన్నుకూడా నా గాఢనిద్రనుండి పైకి లేపింది........ ఆ రాత్రి నేను నా జీవితంలోకెల్లా అత్యంతసుందరమయిన దాన్ని దేన్నో చూసినట్లే భావిస్తున్నాను. లండన్ మహానగరంలోని ఆ రాత్రి తరువాత నేను మరింత బలోపేతుడిగా, సంతోషభరితుడిగా మారానని చెప్పుకోడానికి నాకేమీ సంకోచం లేదు..."

*

ఎన్నో రకాల సంవేదనలనంతరం ఆయన స్పందనలేమిటి? ఈ విద్యార్థి "నేను తిరిగిన దారుల్లో" అని పేరు పెట్టుకున్న పుస్తకంలోని ఈ దారి చివర కూర్చొని చివరి పేరాగా ఏం రాసుకునుంటాడు?

"ఈ కొద్ది రోజుల అనుబంధంలో ఇంగ్లీష్ మానవుడి గురించి ఏం గ్రహించాను నేను? ఎన్నో సందర్భాల్లో అతని ఔదార్యానికీ, సంస్కారానికి చేతులు జోడించాను. మరెన్నో సందర్భాల్లో అతని వ్యథకీ, సంక్షోభానికీ నా సంఘీభావాన్ని ప్రకటించాను. ఒకప్పుడు ఇతర జాతుల్ని ద్వేషించి అణచి వుంచిన ఇంగ్లీష్ మానవుడు కాడు ఇతను. మహాచారిత్రకయుగాల అనంతర దశలోని మానవుడు ఇతను". 

"హైద్రాబాద్ లో బాగా నిద్రపట్టిన ఒక రాత్రి ఏదో రెక్కలగుర్రంలో కలలో ఆ పచ్చికబయళ్లలోకి తప్పిపోయి ఒకరోజంతా తిరిగి మళ్లా ఏ కారణంచేతనో నాగదిలోకి నా రొటీన్ లోకి మేలుకున్నట్లుంది , ఇప్పుడా యాత్ర గుర్తొస్తే".

*****

ఈ అధ్యాయం ఒక్కదానికే పుస్తకంలో నాలగవ వంతు కేటాయించారు రచయిత. ఇది కాక ఇంకా అరకు, శ్రీశైలం, పాపికొండలు, త్రయంబకం, ఆగ్రా, మధుర, అరుణాచలం, ఢిల్లీ లో తన యాత్రానుభవాలు, యాత్రాలేఖలు, యాత్రాకథనాలు భద్రపరిచి, తన భద్రమన్నయ్యకి అంకితమిచ్చారు. 

మరి, పరాయిదేశమే కాదు, ఒకప్పుడు తనని పాలించిన దేశమూ, తనంతగా ఇష్టపడని పారిశ్రామిక నమూనా సంఘంలోనే ఆత్మ సౌందర్యాన్ని చూడగలిగిన మనసు, తన దేశంలోనే రంగు రంగు అందాల మెత్తటి పూపొప్పొడి పరుపుల్లోకి విసరబడ్డప్పుడూ, ఆధ్యాత్మికత జ్యోతి తన ఆత్మని వెలిగించినప్పుడూ తన మనసు ఏం లిఖించుకొని ఉంటుందో కదా?!!

అవి చదువుతుంటే, మసీదులోని బాబా మనకై పొగ ఊది, చేతిలోని దండంతో మెత్తటి ఈకలని కళ్ల మీదుగా జార్చినప్పుడు కలిగే అనుభూతి కలుగుతుంది. 

ఓపికుంటే ఆ వివరాలు మరెప్పుడైనా.

Read More